مجله سلامت
علت درد دیسک کمر هنگام نشستن چیست؟
درد کمر هنگام نشستن یکی از شایعترین شکایتهای افراد مبتلا به مشکلات دیسک بینمهرهای است. برخلاف تصور رایج، نشستن همیشه به معنای کاهش فشار از روی ستون فقرات نیست؛ در بسیاری از وضعیتهای نشسته، فشار وارد بر دیسکهای کمری افزایش مییابد و در صورت وجود بیرونزدگی یا التهاب اطراف عصبها، درد تشدید میشود و گاهی به باسن و پا انتشار پیدا میکند. شناخت علتهای اصلی این درد و توجه به اصول صحیح نشستن و سبک زندگی، نقش مهمی در کنترل علائم و پیشگیری از پیشرفت آسیب دارد.
دیسک کمر چیست و چه نقشی در درد دارد؟
دیسک کمر به بالشتکهای انعطافپذیری گفته میشود که میان مهرههای ستون فقرات قرار دارند و وظیفه اصلی آنها جذب فشار و کمک به حرکت نرم مهرهها است. هر دیسک از یک بخش مرکزی ژلاتینی و یک لایه بیرونی محکم تشکیل شده است؛ زمانی که لایه بیرونی تضعیف یا دچار پارگی شود، بخش مرکزی میتواند به بیرون برجسته شود و به ریشههای عصبی مجاور فشار وارد کند. این فشار یا التهاب عصبی، علت اصلی بسیاری از دردهای کمری است و ممکن است هنگام نشستن به دلیل افزایش فشار داخل دیسک، بیشتر احساس شود.
دیسک کمر بیشتر در کدام مهرهها درگیر میشود؟
بیشترین درگیری دیسکهای کمری معمولاً در بخشهای پایینی ستون فقرات رخ میدهد، زیرا این ناحیه بیشترین وزن بدن و فشارهای حرکتی را تحمل میکند. شایعترین سطحهای درگیر، دیسک بین مهرههای کمری چهارم و پنجم (L4-L5) و دیسک بین مهره کمری پنجم و مهره خاجی اول (L5-S1) هستند. این دو ناحیه در هنگام نشستن، خم شدن و بلند کردن اجسام بیشترین تغییر فشار را تجربه میکنند و به همین دلیل بیشتر مستعد بیرونزدگی یا فرسایش دیسک میشوند.
درگیری در این سطوح میتواند باعث درد موضعی کمر یا انتشار درد به باسن و پاها شود، زیرا ریشههای عصبی مهمی از این ناحیه عبور میکنند. برای مثال، فشار دیسک در سطح L4-L5 ممکن است به درد یا گزگز در بخش خارجی ساق و روی پا منجر شود و درگیری L5-S1 بیشتر با درد تیرکشنده به پشت ران و ساق همراه است. البته شدت و محل علائم به میزان بیرونزدگی، التهاب و وضعیت عصبی هر فرد بستگی دارد.
برای اطلاعات بیشتر در این زمینه میتوانید مقاله علائم دیسک کمر در پاها را مطالعه کنید.
علت درد دیسک هنگام نشستن چیست؟
نشستن، به ویژه در وضعیتهای نادرست یا طولانیمدت، یکی از مهمترین شرایطی است که میتواند درد ناشی از دیسک کمر را تشدید کند. در حالت نشسته، بار مکانیکی وارد بر ستون فقرات کمری تغییر میکند و در بسیاری از افراد، فشار داخل دیسک افزایش مییابد؛ بنابراین اگر دیسک دچار بیرونزدگی، فرسایش یا التهاب ریشههای عصبی باشد، درد هنگام نشستن بیشتر احساس میشود. مطالعات بیومکانیکی نشان دادهاند که فشار داخل دیسک در نشستن معمولاً از ایستادن بیشتر است و این موضوع یکی از دلایل اصلی تشدید علائم در این حالت به شمار میآید.
1. افزایش فشار داخل دیسک در حالت نشسته
در نشستن، به دلیل انتقال وزن تنه به مهرههای کمری و کاهش مشارکت عضلات پشتیبان، نیروی فشاری بیشتری به دیسکهای پایین کمر وارد میشود. این افزایش فشار میتواند بیرونزدگی دیسک را تحریک کند یا التهاب اطراف عصبها را بیشتر سازد و در نتیجه درد موضعی کمر یا درد منتشرشونده به پا ایجاد شود.
2. خمشدن لگن و گرد شدن کمر (Posterior Pelvic Tilt)
بسیاری از افراد هنگام نشستن به طور ناخودآگاه لگن را به عقب میچرخانند و گودی طبیعی کمر کاهش مییابد. این وضعیت سبب خمشدن ستون فقرات کمری و افزایش فشار روی بخش پشتی دیسک میشود؛ همان ناحیهای که معمولاً بیرونزدگیها به سمت آن رخ میدهد. در نتیجه، تماس دیسک با ریشههای عصبی یا بافتهای حساس بیشتر شده و درد تشدید میگردد.
3. نشستن طولانی و کاهش خونرسانی به عضلات و دیسک
نشستن بدون وقفه، جریان خون عضلات اطراف ستون فقرات و بافتهای حمایتی را کاهش میدهد و خستگی و التهاب عضلانی را بالا میبرد. هنگامی که عضلات خسته شوند، توان حمایت از مهرهها کمتر شده و فشار بیشتری به دیسک منتقل میگردد. از سوی دیگر، کاهش خونرسانی روند ترمیم میکروآسیبهای بافتی را کند میکند و زمینه درد مزمن را فراهم میسازد.
4. ضعف عضلات مرکزی بدن (Core) و وابستگی کمر به دیسک
عضلات مرکزی شامل عضلات شکم، کمر و لگن نقش اصلی را در تثبیت ستون فقرات دارند. وقتی این عضلات ضعیف باشند، ستون فقرات در نشستن پایدار نمیماند و بار مکانیکی بیشتر به دیسکها وارد میشود. به همین دلیل افراد کمتحرک یا کسانی که مدت زیادی پشت میز مینشینند، اغلب هنگام نشستن درد بیشتری تجربه میکنند.
5. اسپاسم عضلات اطراف ستون فقرات
درد دیسک میتواند موجب واکنش محافظتی عضلات شود. در این حالت عضلات کمری سفت و منقبض میشوند تا حرکت را محدود کنند، اما همین گرفتگی عضلات کمر باعث افزایش درد و کاهش انعطافپذیری میگردد. نشستن طولانی یا با وضعیت بد، اسپاسم را تشدید کرده و چرخه درد ـ گرفتگی را ادامه میدهد.
6. تنگی کانال یا التهاب عصب سیاتیک در کنار دیسک
در برخی افراد، بیرونزدگی دیسک تنها عامل درد نیست و همزمان تنگی کانال نخاعی یا التهاب عصب سیاتیک نیز وجود دارد. در وضعیت نشسته، به ویژه اگر کمر خم شود، فضای کانال و سوراخهای عصبی کمتر میشود و فشار روی عصب افزایش مییابد. نتیجه این وضعیت، درد تیرکشنده به باسن و پا یا گزگز و بیحسی است که هنگام نشستن بیشتر بروز میکند.
7. صندلی نامناسب و ارگونومی غلط
صندلیهای بسیار نرم، کوتاه، بدون تکیهگاه مناسب یا فاقد حمایت کمری، ستون فقرات را به سمت قوز و کاهش گودی کمر میبرند. این وضعیت، فشار دیسکی را بالا میبرد و درد را تشدید میکند. داشتن تکیهگاه کمری قابل تنظیم و تنظیم صحیح ارتفاع صندلی و میز میتواند نقش مهمی در کاهش فشار و علائم داشته باشد.
8. اضافهوزن و توزیع فشار غیرعادی روی مهرهها
وزن اضافی، به ویژه در ناحیه شکم و تنه، باعث افزایش بار فشاری روی مهرهها و دیسکهای کمری میشود. هنگام نشستن، این بار به شکل متمرکزتر بر قسمت پایینی کمر وارد میگردد و در افراد دارای دیسک آسیبدیده، احتمال تشدید درد و التهاب عصبی بیشتر خواهد بود. همچنین اضافهوزن معمولاً با کاهش تحرک و ضعف عضلات مرکزی همراه است که خود عامل مضاعف درد است.
جمع بندی
درد دیسک هنگام نشستن معمولاً نتیجه افزایش فشار مکانیکی روی دیسکهای کمری و تغییر وضعیت ستون فقرات در حالت نشسته است؛ به ویژه زمانی که لگن به سمت عقب میچرخد و کمر حالت خمیده پیدا میکند، فشار روی بخشهای حساس دیسک و ریشههای عصبی بیشتر میشود و علائم تشدید میگردد. نشستن طولانی، ضعف عضلات مرکزی، اسپاسم عضلات کمری، ارگونومی نامناسب و اضافهوزن نیز این فشار را افزایش داده و چرخه درد را پایدارتر میکنند. از سوی دیگر، با اصلاح شیوه نشستن، استفاده از صندلی و تکیهگاه مناسب، وقفههای حرکتی منظم و تقویت عضلات حمایتکننده ستون فقرات میتوان میزان درد را به شکل قابل توجهی کاهش داد و از پیشرفت آسیب جلوگیری کرد.