مجله سلامت
علت درد پا از زانو به پایین هنگام خواب
درد پا از زانو به پایین در هنگام خواب یکی از مشکلات آزاردهندهای است که میتواند مانع استراحت شبانه شود و کیفیت خواب و زندگی را بهطور جدی تحت تاثیر قرار دهد. این درد ممکن است به صورت تیرکشنده، سوزشی، کوبشی یا گرفتگی شبانه بروز کند و معمولا به مشکلاتی مانند کاهش جریان خون، گرفتگی عضلات، التهاب تاندونها، آسیبهای زانو، و حتی درگیری اعصاب مربوط باشد. وقتی بدن در حالت استراحت قرار میگیرد، برخی از اختلالات عضلانی و عصبی بیشتر خود را نشان میدهند و به همین دلیل درد شبانه ساق پا یا زانو در بسیاری از افراد شدیدتر از طول روز احساس میشود. در این مقاله، با شایعترین دلایل درد پا در شب، علائم مرتبط و روشهای موثر برای کاهش و کنترل آن آشنا خواهید شد.
برای آشنایی بیشتر با دلایل اصلی و تفاوت بین انواع این دردها، پیشنهاد میکنیم مقاله علت درد پا از زانو به پایین را مطالعه کنید.
علت درد پا از زانو به پایین هنگام خواب چیست؟
درد پا در هنگام خواب معمولا زمانی بروز میکند که عضلات، اعصاب یا جریان خون در وضعیت استراحت دچار اختلال شوند. برخلاف طول روز که بدن در حرکت است و خونرسانی بهتر انجام میشود، شبها با کاهش گردش خون و بیحرکت ماندن پا، درد میتواند تشدید شود.
شایعترین دلایل این مشکل شامل گرفتگی عضلات شبانه (Night Cramps)، اختلالات عصبی مانند سیاتیک یا درگیری عصب پرونئال، کاهش گردش خون در ساق پا، آرتروز یا التهاب زانو و فشارهای ایجاد شده در طول روز بر عضلات و تاندونها است.
کمبود مواد معدنی مثل منیزیم و پتاسیم، استفاده زیاد از پا در طول روز، ایستادن طولانیمدت، واریس، مشکلات اعصاب محیطی و حتی وضعیت غلط خواب نیز میتوانند باعث تشدید این درد در شب شوند. به همین دلیل، درد شبانه پا یک هشدار است و با شناخت علت زمینهای آن میتوان از بیخوابیهای تکراری و دردهای مزمن جلوگیری کرد.
گرفتگی عضلات (Night Cramps)
گرفتگی عضلات ساق پا بهخصوص در هنگام خواب یکی از شایعترین دلایل درد از زانو به پایین است. این گرفتگیها معمولا بهصورت ناگهانی و بسیار دردناک بروز میکنند و اغلب عضلات پشت ساق (بهویژه عضله دوقلو) را درگیر میسازند. علت این مشکل میتواند کمبود منیزیم، پتاسیم یا کلسیم، کاهش گردش خون حین خواب، کمآبی بدن، خستگی عضلانی در طول روز، ایستادن یا پیادهروی طولانیمدت، یا ورزش بدون گرم کردن کافی باشد.
گاهی نیز مصرف برخی داروها، مشکلات عصبی یا بیماریهایی مثل دیابت، احتمال گرفتگی شبانه را بیشتر میکند. این درد معمولا با کشش ملایم عضله، ایستادن روی پا، ماساژ موضعی یا استفاده از کمپرس گرم کاهش مییابد و در بیشتر موارد خطرناک نیست؛ اما اگر این گرفتگیها بهطور مداوم تکرار شوند، باید علت زمینهای آن بررسی شود.
مشکلات عصبی (سیاتیک یا درگیری عصب پرونئال)
یکی دیگر از دلایل شایع درد پا از زانو به پایین هنگام خواب، مشکلات عصبی بهویژه سیاتیک و فشردگی عصب پرونئال است. دردهای عصبی معمولا ماهیتی تیرکشنده، سوزشی، همراه با گزگز یا بیحسی دارند و ممکن است از باسن یا زانو تا ساق و حتی مچ پا امتداد پیدا کنند.
در سیاتیک، ریشه عصب در ناحیه کمر تحت فشار قرار میگیرد و درد آن در مسیر عصب به سمت پا منتشر میشود؛ به همین دلیل بیمار بهخصوص در حالت درازکش یا هنگام چرخیدن در خواب، شدت درد بیشتری را تجربه میکند. در همین رابطه، پیشنهاد میکنیم مقاله تفاوت دیسک کمر و سیاتیک را مطالعه کنید تا درک دقیقتری از این دو عارضه داشته باشید. از طرف دیگر، عصب پرونئال که در قسمت خارجی زانو قرار دارد در اثر فشار، ضربه یا وضعیت نامناسب پا هنگام نشستن یا خواب ممکن است تحریک شود و درد را به سمت ساق و مچ پا منتقل کند.
این درد معمولا با بیحسی موضعی، ضعف پا، گزگز شبانه و درد تشدیدشونده در حالت استراحت همراه است. اگر درد عصبی درمان نشود، با گذشت زمان ممکن است عملکرد عضلات ساق را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
مشکلات گردش خون و واریس
اختلال در جریان خون یکی از مهمترین دلایل درد پا از زانو به پایین هنگام خواب است. وقتی خونرسانی به ساق و مچ پا کاهش پیدا کند، عضلات اکسیژن کافی دریافت نکرده و دچار درد، سنگینی یا گرفتگی میشوند. این وضعیت در شب بیش از روز خود را نشان میدهد، چون پا مدت طولانی بیحرکت میماند.
واریس بهعنوان یکی از شایعترین مشکلات عروقی، باعث احتباس خون در رگها، احساس سنگینی، سوزش، مورمور شدن و درد شبانه میشود. ایستادن طولانیمدت، اضافهوزن، سابقه بارداری در خانمها و ضعف دیواره وریدی از مهمترین عوامل ایجاد واریس هستند. در برخی موارد، کاهش خونرسانی ناشی از بیماری شریانی محیطی (PAD) یا حتی لخته خون در ساق (DVT) نیز میتواند موجب درد شبانه شود که این موارد نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.
در مجموع، اگر درد همراه با ورم، تغییر رنگ پا، سنگینی شدید یا احساس نبضدار بودن ساق باشد، احتمال مشکلات عروقی بیشتر است و باید جدی گرفته شود.
آرتروز و التهاب زانو
آرتروز و التهاب مفصل زانو نیز میتوانند موجب انتشار درد به ساق پا و تشدید آن در هنگام خواب شوند. در آرتروز، غضروف مفصل به مرور زمان فرسوده میشود و این ساییدگی باعث التهاب، خشکی مفصل و درد عمیق در اطراف زانو میگردد. برای آشنایی کاملتر با این بیماری، میتوانید مقاله آرتروز زانو چیست را مطالعه کنید.
وقتی فرد در طول روز فعالیت میکند، عضلات گرم هستند و خونرسانی بهتر انجام میشود؛ اما شب هنگام، با کاهش جریان خون و ثابت ماندن پا، درد مفصل و التهاب بافتها بیشتر احساس میشود و گاهی به سمت ساق تیر میکشد. افرادی که آرتروز دارند معمولا خشکی صبحگاهی، صدا دادن زانو، تورم خفیف و درد در هنگام بالا و پایین رفتن از پله را نیز تجربه میکنند. علاوه بر آرتروز، التهاب بافتهای اطراف مفصل مثل بورسیت یا تاندونیت اطراف زانو نیز میتواند همین نوع درد شبانه را ایجاد کند. در این موارد درمان اصولی التهاب، نقش کلیدی در کاهش درد شبانه دارد.
کمبود مواد معدنی (منیزیم، پتاسیم و کلسیم)
کمبود مواد معدنی از جمله منیزیم، پتاسیم و کلسیم یکی از رایجترین دلایل درد ساق پا و گرفتگی عضلات در هنگام خواب است. این مواد معدنی نقش حیاتی در انقباض و انبساط عضلات، عملکرد عصبها و تعادل الکترولیتی بدن دارند. زمانی که سطح آنها پایین باشد، پیامهای عصبی بهصورت نامنظم منتقل میشود و عضلات در حال استراحت، دچار گرفتگی ناگهانی، پرش عضلانی (Muscle Twitching)، درد تیرکشنده یا اسپاسمهای شبانه میشوند. برای آشنایی با نقش ویتامینها در سلامت مفاصل، پیشنهاد میکنیم مقاله کمبود کدام ویتامین باعث زانو درد میشود را بخوانید.
این مشکل معمولا در افرادی که تعریق زیاد دارند، ورزشکاران، افرادی که آب کم مینوشند، یا کسانی که رژیم غذایی نامناسب دارند بیشتر دیده میشود. علاوه بر این، استفاده از برخی داروها (مثل داروهای مدر) نیز میتواند باعث دفع این مواد معدنی و در نتیجه درد شبانه پا شود. در این شرایط، اصلاح تغذیه، نوشیدن آب کافی و در صورت نیاز مصرف مکملها (با نظر پزشک) میتواند به کاهش درد کمک کند.
روشهای درمان و کاهش درد پا از زانو به پایین هنگام خواب
برای درمان این نوع درد، هدف اصلی بهبود گردش خون، کاهش التهاب، رفع اسپاسم عضلات و کاهش فشار از روی مفصل است. بسیاری از این روشها را میتوان در خانه انجام داد و در بیشتر موارد به مرور شدت درد شبانه را کاهش میدهند. برای آشنایی با روشهای موثر خانگی، پیشنهاد میکنیم مقاله درمان زانو درد در خانه را مطالعه کنید.
کشش و گرمکردن عضلات قبل از خواب
کشش آرام عضلات پشت ساق و ران به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه پیش از خواب، از شایعترین علت درد شبانه یعنی گرفتگی عضلات جلوگیری میکند. همین کار ساده در اغلب افراد نتایج چشمگیری دارد.
ماساژ ملایم و کمپرس گرم
قرار دادن حوله گرم روی ساق یا زانو به مدت ۱۵ دقیقه، باعث بهبود خونرسانی، کاهش اسپاسم و رفع خشکی عضلات میشود. ماساژ دورانی ساق پا قبل از خواب نیز میتواند گرفتگیها را تا حد زیادی کاهش دهد.
نوشیدن آب کافی در طول روز
کمآبی بدن یکی از عوامل مهم اسپاسمهای شبانه است. نوشیدن آب بهخصوص در افرادی که فعالیت روزانه زیاد دارند یا تعریق بیشتری دارند، در پیشگیری از درد بسیار موثر است.
اصلاح وضعیت خواب
قرار دادن بالش کوچک زیر زانو یا بین دو پا، باعث کاهش فشار روی مفصل زانو و عضلات ساق میشود. خوابیدن در حالت پهلو با زانوی کمی خم، معمولا بهترین حالت برای کاهش درد شبانه است.
مصرف منیزیم، پتاسیم و کلسیم در رژیم غذایی
خوردن مواد غذایی مانند موز، لبنیات، سبزیجات سبز و مغزها میتواند کمبود الکترولیتها را جبران کند. در صورت تکرار گرفتگیها، پزشک ممکن است مکملها را تجویز کند.
استفاده از زانوبند یا ساپورت مناسب در روز
اگر علت درد، آرتروز یا التهاب زانو باشد، استفاده از زانوبند طبی در طول روز میتواند فشار وارده بر مفصل را کاهش دهد و از تشدید درد شبانه جلوگیری کند.
زانوبند زیمکس SieMAX
یکی از عملکردهای اصلی زانوبندهای زیمکس، درمان مشکلات زانو، حمایت و ثبات مفصل زانو است. با استفاده از زانوبند زیمکس در حین فعالیتهای بدنی یا در دورههای ایستادن طولانی، میتوانید خطر فشار بیش از حد و کشیدگی بر روی زانو را کاهش دهید. جهت دریافت مشاوره رایگان فرم زیر را تکمیل کنید.
دارو و درمانهای تخصصی در موارد شدید
اگر درد با روشهای خانگی کنترل نشود یا همراه با گزگز، بیحسی و تورم باشد، پزشک ممکن است داروهای ضدالتهاب، فیزیوتراپی یا در موارد خاص درمانهای تخصصیتر را پیشنهاد دهد.
جمعبندی
درد پا از زانو به پایین هنگام خواب اغلب به دلیل مشکلاتی مانند گرفتگی عضلات، اختلالات عصبی، ضعف گردش خون، آرتروز یا کمبود مواد معدنی ایجاد میشود و با کاهش تحرک بدن در شب، شدت آن بیشتر احساس میگردد. شناخت دقیق علت درد اولین قدم برای درمان مؤثر است و با اقداماتی مانند کشش عضلات قبل از خواب، ماساژ و کمپرس گرم، اصلاح وضعیت خواب، نوشیدن آب کافی و در صورت نیاز استفاده از زانوبند یا مکملها میتوان این درد را تا حد زیادی کنترل کرد. در صورتی که درد همراه با گزگز، بیحسی، تورم یا علائم ماندگار باشد، بررسی پزشکی ضروری است تا از پیشرفت مشکل و اختلال در خواب و کیفیت زندگی جلوگیری شود.