مجله سلامت
علت درد پایین کمر و دنبالچه + درمان سریع و کاربردی
درد پایین کمر و دنبالچه معمولاً به دو ناحیه نزدیک اما با علتهای متفاوت مربوط است؛ پایین کمر بیشتر تحت تأثیر عضلات، دیسکها و مفاصل کمری قرار دارد، در حالی که درد دنبالچه در انتهای ستون فقرات و اغلب هنگام نشستن یا برخاستن احساس میشود. این کمردردها ممکن است پس از نشستن طولانی، ضربه به باسن، فشارهای روزمره یا تغییرات مفصلی ایجاد شوند و در اغلب موارد با مراقبتهای ساده قابل کنترلاند، اما گاهی نیز به بررسی دقیقتر نیاز دارند. در ادامه این مقاله از طب ماهان، علتهای شایع و مهم درد پایین کمر و دنبالچه به صورت خلاصه و کاربردی توضیح داده میشود تا مسیر برخورد درست با آن روشن شود.
درد پایین کمر و دنبالچه دقیقا کجاست؟
درد پایین کمر معمولاً در ناحیه کمری تحتانی احساس میشود؛ یعنی بخش پشت بدن که از زیر دندهها شروع میشود و تا بالای لگن ادامه دارد. این ناحیه محل قرارگیری مهرههای کمری و دیسکهای بینمهرهای است و درد آن اغلب به صورت درد مرکزی یا دوطرفه در قسمت پایین پشت توصیف میشود. در مقابل، درد دنبالچه مربوط به انتهاییترین بخش ستون فقرات است؛ استخوان کوچکی که درست بالای شکاف بین دو باسن قرار دارد و درد آن معمولاً به شکل درد نقطهای در همان ناحیه، بهویژه هنگام نشستن، برخاستن یا تکیه دادن به عقب بروز میکند. گاهی درد پایین کمر و دنبالچه به علت نزدیکی آنها به هم اشتباه گرفته میشود، اما دقت به محل دقیق درد و کارهایی که آن را تشدید میکند، کمک میکند منشأ آن بهتر مشخص شود.
شایع ترین علت های درد پایین کمر که می تواند به دنبالچه هم نزدیک شود
در بسیاری از افراد، درد پایین کمر به علت مشکلاتی ایجاد میشود که کانون آن در مهرههای کمری یا بافتهای اطراف آن است، اما به دلیل نزدیکی آناتومیکی به لگن و دنبالچه، درد در همان حوالی یا حتی نزدیک انتهای ستون فقرات احساس میگردد. شایع ترین علت در این گروه، کشیدگی عضلات و رباطهای کمری است که پس از فعالیت سنگین، خم شدن ناگهانی یا نشستن طولانی رخ میدهد و معمولاً درد موضعی و حساسیت عضلانی ایجاد میکند.
بیرون زدگی یا فرسایش دیسک کمری نیز میتواند درد را در پایین کمر متمرکز کند و گاهی به ناحیه ساکروم و نزدیک دنبالچه انتشار دهد، به ویژه اگر التهاب اطراف ریشههای عصبی وجود داشته باشد.
از دیگر علل شایع، التهاب یا اختلال عملکرد مفصل ساکروایلیاک و مفاصل فاست کمری است. مفصل ساکروایلیاک در مجاورت ساکروم و دنبالچه قرار دارد و میتواند درد یک طرفه پایین کمر ایجاد کند که گاهی در نشستن طولانی یا برخاستن به ناحیه دنبالچه نزدیک میشود. همچنین نشستن طولانی با وضعیت بد، به ویژه روی صندلیهای سفت یا بدون حمایت کمری، باعث افزایش فشار مکانیکی در پایین کمر و ساکروم میشود و درد را در همان ناحیه پایینی پشت و نزدیک دنبالچه محسوستر میکند.
علت هایی که همزمان می توانند درد پایین کمر و دنبالچه ایجاد کنند
برخی علتها به گونهای هستند که هم ناحیه پایین کمر و هم دنبالچه را درگیر میکنند، زیرا در مرز مشترک ستون فقرات کمری، ساکروم و عضلات لگنی رخ میدهند. یکی از مهمترین این عوامل، اسپاسم و سفتی عضلات کف لگن و عضلات سرینی است؛ این عضلات به دنبالچه و بخش پایینی کمر اتصال دارند و وقتی دچار گرفتگی یا ضعف شوند، درد میتواند به صورت همزمان در هر دو ناحیه احساس شود، به ویژه هنگام نشستن یا تغییر وضعیت.
عامل دیگر، التهاب بافتهای اطراف دنبالچه و ساکروم است که ممکن است پس از فشارهای تکراری، نشستن طولانی یا آسیبهای خفیف ایجاد شود و درد را به شکل منتشر در پایین کمر و انتهای ستون فقرات نشان دهد. همچنین اختلالات وضعیتی لگن و ستون فقرات، مانند چرخش نامتعادل لگن یا افزایش و کاهش غیرطبیعی قوس کمر، سبب توزیع نادرست نیرو در این ناحیه میشود و میتواند همزمان درد کمری تحتانی و درد دنبالچه را تشدید کند.
درمان های سریع و کاربردی
در بیشتر موارد، میتوان با چند اقدام ساده و کوتاهمدت درد پایین کمر و دنبالچه را کنترل کرد. این راهکارها جایگزین درمان علت اصلی نیستند، اما برای کاهش درد و بهبود عملکرد روزانه بسیار مفیدند.
برای درد پایین کمر
- کاهش فعالیت های تشدیدکننده: بلند کردن اجسام سنگین، خم شدن های مکرر و نشستن طولانی باید موقتاً محدود شود، اما حرکت های سبک روزانه تا حد تحمل ادامه پیدا کند.
- سرما درمانی در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول: استفاده از کمپرس سرد روی ناحیه دردناک، التهاب و درد اولیه را کاهش میدهد.
- گرما درمانی پس از کاهش التهاب اولیه: بعد از یکی دو روز نخست، گرمای ملایم به شل شدن عضلات و کاهش اسپاسم کمک میکند، به ویژه در دردهای ناشی از گرفتگی عضلات.
- راه رفتن کوتاه و منظم: بی حرکتی طولانی معمولاً درد را بیشتر میکند. راه رفتن آرام در فواصل روز، خشکی کمر را کم میکند و روند بهبود را سرعت میبخشد.
- کشش های ملایم و کنترل شده: حرکات کششی ساده برای عضلات پشت ران، سرینی و کمر، در صورتی که درد تیرکشنده شدید وجود نداشته باشد، میتواند فشار از روی مهره ها را کم کند.
برای درد دنبالچه
- کاهش فشار هنگام نشستن: نشستن طولانی روی سطح سفت باید محدود شود. بهتر است فرد هنگام نشستن کمی به جلو متمایل باشد تا فشار مستقیم روی دنبالچه کم شود.
- استفاده از بالش مناسب دنبالچه: بالش دوناتی یا بالش U شکل باعث میشود وزن بدن روی اطراف دنبالچه توزیع شود و درد کاهش یابد.
- کمپرس سرد یا گرم بر اساس نوع درد: در دردهای تازه یا پس از ضربه، کمپرس سرد مناسب تر است. در دردهای مزمن یا همراه با سفتی عضلات اطراف، گرمای ملایم اثر بهتری دارد.
- داروهای ضد التهاب در صورت نیاز: در صورت شدت درد، مصرف کوتاه مدت داروهای ضد التهاب یا مسکن با نظر پزشک میتواند کمک کننده باشد.
- ارجاع به درمان تکمیلی در دردهای ماندگار: اگر درد بیش از چند هفته ادامه یابد یا عود کند، فیزیوتراپی، تمرین های کف لگن و در برخی موارد تزریق موضعی به عنوان مراحل بعدی درمان مطرح میشود.
جمع بندی
درد پایین کمر و دنبالچه میتواند از مشکلات مکانیکی مانند کشیدگی عضلات، دیسک و مفاصل لگنی یا از علل اختصاصی دنبالچه مثل ضربه، نشستن طولانی و تغییرات مفصلی ایجاد شود. محل دقیق درد و عوامل تشدیدکننده آن به تشخیص کمک میکند. در اغلب موارد، با کاهش فشار هنگام نشستن، استفاده از بالش مناسب، گرما یا سرما درمانی و اصلاح فعالیتها میتوان درد را کنترل کرد، اما در صورت تداوم یا همراهی با علائم هشدار، بررسی پزشکی لازم است.