تفاوت دیسک کمر با سیاتیک چیست؟ (از علائم تا روش تشخیص)

خیلی از افرادی که دچار کمردرد می‌شوند نمی‌دانند مشکلشان دیسک کمر است یا سیاتیک! چون هر دو تقریباً علائم مشابهی دارند. درد از ناحیه کمر شروع می‌شود و تا پا ادامه پیدا می‌کند، گاهی با گزگز یا بی‌حسی همراه است و همین شباهت‌ها باعث می‌شود تشخیص برای بیمار سخت شود. اما حقیقت این است که دیسک کمر و سیاتیک دو مشکل متفاوت هستند. دیسک کمر یک آسیب ساختاری در مهره‌هاست، در حالیکه سیاتیک نتیجه فشار بر عصب سیاتیک است. شناخت تفاوت میان این دو به انتخاب درمان درست و پیشگیری از عوارض جدی کمک می‌کند. در این مقاله، به زبان ساده و کاربردی بررسی می‌کنیم تفاوت دیسک کمر با سیاتیک چیست و چطور می‌توان آن‌ها را از هم تشخیص داد.

دیسک کمر چیست؟

ستون فقرات انسان از چندین مهره تشکیل شده که بین هر دو مهره، لایه‌ای نرم و انعطاف‌پذیر به نام دیسک بین‌مهره‌ای وجود دارد. این دیسک‌ها مانند ضربه‌گیر عمل می‌کنند و از برخورد مستقیم مهره‌ها به یکدیگر جلوگیری می‌کنند. هر دیسک از دو بخش تشکیل شده است: بخش مرکزی نرم و ژله‌ای (هسته پولپوس) و لایه‌ی بیرونی سفت‌تر (آنولوس فیبروزوس) که نقش محافظ را دارد.

دیسک کمر یا فتق دیسک زمانی اتفاق می‌افتد که این لایه‌ی بیرونی دچار پارگی یا فرسایش شود و ماده ژله‌ای داخل آن به بیرون نشت کند. این نشت معمولاً به اعصاب اطراف فشار می‌آورد و باعث بروز علائمی مانند درد شدید در کمر، تیر کشیدن درد به پا (سیاتیک)، بی‌حسی، گزگز و ضعف عضلانی می‌شود. در واقع، دیسک کمر یکی از شایع‌ترین علل کمردرد مزمن است و اغلب در ناحیه پایین کمر (مهره‌های کمری) اتفاق می‌افتد، چون این بخش از ستون فقرات بیشترین فشار را تحمل می‌کند.

شدت علائم به میزان بیرون‌زدگی و محل درگیری بستگی دارد؛ در برخی افراد دیسک ممکن است بدون علامت باشد و تنها در تصویربرداری تشخیص داده شود، اما در دیگران می‌تواند باعث درد شدید و محدودیت حرکتی شود.

برای آشنایی دقیق‌تر با نشانه‌ها و روش‌های درمان، پیشنهاد می‌کنیم مقاله علائم دیسک کمر و همچنین مقاله دیسک کمر چیست را مطالعه کنید.

سیاتیک چیست؟

سیاتیک (Sciatica) در واقع نام یک بیماری خاص نیست، بلکه به مجموعه‌ای از علائمی گفته می‌شود که بر اثر فشار یا تحریک عصب سیاتیک به وجود می‌آید. عصب سیاتیک طولانی‌ترین و ضخیم‌ترین عصب بدن است که از پایین کمر شروع می‌شود، از میان باسن عبور می‌کند و تا ساق و کف پا ادامه دارد. وقتی این عصب تحت فشار قرار بگیرد. معمولاً به‌دلیل دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی یا اسپاسم عضله پیریفورمیس در باسن، درد شدیدی از ناحیه کمر به پا تیر می‌کشد.

درد سیاتیک معمولاً به‌صورت درد سوزشی، تیرکشنده یا شوک‌مانند احساس می‌شود و اغلب فقط در یک پا بروز می‌کند. این درد ممکن است با علائمی مانند گزگز، بی‌حسی یا ضعف عضلانی در پا همراه باشد و در حالت‌هایی مثل نشستن طولانی‌مدت، خم شدن یا سرفه‌کردن تشدید شود. در موارد شدید، حتی راه‌رفتن یا ایستادن هم دشوار می‌شود.

نکته مهم این است که سیاتیک معمولاً نتیجه یک بیماری زمینه‌ای مانند فتق دیسک کمر است، نه اینکه خودش یک بیماری مستقل باشد. به همین دلیل، برای درمان سیاتیک باید علت اصلی فشار بر عصب مشخص و برطرف شود. اگر می‌خواهید بیشتر درباره علائم و روش‌های درمان این عارضه بدانید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله سیاتیک چیست؟ و همچنین مقاله روش های درمان سیاتیک را مطالعه کنید تا ارتباط میان دیسک و درد سیاتیک را بهتر درک کنید.

تفاوت دیسک کمر با سیاتیک چیست؟

دیسک کمر و سیاتیک دو اصطلاحی هستند که اغلب به جای هم استفاده می‌شوند، اما در واقع دو پدیده متفاوت‌اند.

دیسک کمر (فتق دیسک) یک بیماری ساختاری در ستون فقرات است، در حالی‌که سیاتیک یک علائم عصبی است که در نتیجه فشار بر عصب سیاتیک به وجود می‌آید.

در فتق دیسک، بخشی از دیسک بین‌مهره‌ای پاره می‌شود و ماده‌ی ژله‌ای داخل آن به بیرون نشت می‌کند. اگر این ماده به یکی از ریشه‌های عصبی که از نخاع خارج می‌شود فشار بیاورد، مخصوصاً ریشه‌هایی که منتهی به عصب سیاتیک هستند، فرد دچار درد تیرکشنده در پا می‌شود و این یعنی سیاتیک. به زبان ساده‌تر، دیسک کمر می‌تواند علت سیاتیک باشد، اما سیاتیک خودش علت دیسک کمر نیست.

از نظر نوع درد نیز تفاوت مهمی بین این دو وجود دارد:

در دیسک کمر، درد معمولاً در ناحیه پایین کمر متمرکز است و گاهی تا پا انتشار پیدا می‌کند. در مقابل در سیاتیک درد معمولاً از باسن شروع می‌شود و به صورت تیرکشنده تا پشت ران، ساق و حتی کف پا ادامه می‌یابد. این درد ممکن است با بی‌حسی، گزگز یا ضعف در پا همراه باشد و هنگام نشستن طولانی‌مدت، سرفه یا عطسه شدیدتر شود.

از نظر تشخیص، دیسک کمر در تصویربرداری‌هایی مانند MRI یا CT اسکن به‌صورت واضح دیده می‌شود، اما سیاتیک بر اساس الگوی درد و معاینه عصبی تشخیص داده می‌شود. درمان دیسک معمولاً بر کاهش التهاب و ترمیم ساختار آسیب‌دیده متمرکز است، در حالی‌که درمان سیاتیک بر کاهش فشار روی عصب و تسکین درد عصبی تمرکز دارد.

به طور خلاصه تفاوت این دو به صورت زیر است:

• دیسک کمر = مشکل فیزیکی در ساختار ستون فقرات
• سیاتیک = نتیجه فشار بر عصب سیاتیک (که ممکن است توسط دیسک ایجاد شود)

شناخت تفاوت این دو، برای انتخاب روش درمان مناسب بسیار مهم است. برای آشنایی بیشتر با علائم و دلایل بروز درد سیاتیکی، می‌توانید مقاله علائم دیسک کمر در پاها را مطالعه کنید.

چطور بفهمیم کمردرد ما از دیسک است یا سیاتیک؟

بسیاری از افراد وقتی دچار کمردرد یا تیر کشیدن درد به پا می‌شوند، نمی‌دانند مشکل از دیسک کمر است یا سیاتیک. این دو عارضه رابطه نزدیکی با هم دارند، اما یکی علت است و دیگری نتیجه. برای تشخیص درست، باید به الگوی درد، محل درگیری و نوع علائم توجه کنید. در ادامه با چند نشانه و تست ساده آشنا می‌شوید که می‌تواند به شما کمک کند حدس بزنید دردتان از کدام نوع است.

۱. الگوی درد: محلی یا تیرکشنده؟

اگر دردتان بیشتر در قسمت پایین کمر متمرکز است و فقط گاهی تا باسن یا ران کشیده می‌شود، احتمالاً مشکل از دیسک کمر است. اما اگر درد از کمر یا باسن شروع می‌شود و به صورت تیرکشنده تا پشت پا، ساق یا حتی کف پا ادامه دارد، این بیشتر نشانه‌ی سیاتیک است.

درد سیاتیکی معمولاً فقط در یک پا بروز می‌کند و ممکن است همراه با گزگز، سوزش یا بی‌حسی در همان پا باشد. در مقابل، درد ناشی از دیسک معمولاً محلی‌تر و سنگین‌تر است و در حالت نشستن یا ایستادن طولانی شدت می‌گیرد.

۲. واکنش بدن به حرکت

در دیسک کمر، خم شدن به جلو یا بلند کردن اجسام باعث افزایش فشار روی دیسک و در نتیجه افزایش درد در خود کمر می‌شود. اما در سیاتیک، درد معمولاً هنگام نشستن، عطسه، سرفه یا چرخش ناگهانی تشدید می‌شود؛ چون این حرکات روی عصب سیاتیک فشار بیشتری وارد می‌کنند.

۳. بی‌حسی، گزگز و ضعف در پا

احساس گزگز یا مورمور شدن در پا، بی‌حسی در انگشتان پا یا ضعف در ساق بیشتر نشانه‌ی درگیری عصب سیاتیک است. در حالی که درد ناشی از دیسک ممکن است فقط با سفتی عضلات کمر یا درد عمیق موضعی همراه باشد. اگر ضعف عضلانی شدید یا از دست رفتن کنترل پاها احساس می‌کنید، باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید، چون ممکن است فتق دیسک پیشرفته باشد. اگر می‌خواهید بدانید کدام علائم دیسک کمر واقعاً خطرناک‌اند و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند، مقاله‌ علائم دیسک کمر خطرناک را بخوانید.

۴. تست ساده در خانه

یکی از تست‌های اولیه‌ای که پزشکان استفاده می‌کنند تست بالا آوردن پا (Straight Leg Raise Test) است. اگر دراز بکشید و هنگام بالا آوردن پای صاف، درد از کمر به پا تیر بکشد، احتمال زیادی وجود دارد که عصب سیاتیک تحریک شده باشد و مشکل از نوع سیاتیکی باشد. اما اگر دردی موضعی در کمر احساس شود بدون انتشار به پا، احتمالاً دیسک کمر ساده یا اسپاسم عضلانی است.

۵. تصویر‌برداری دقیق‌ترین پاسخ را می‌دهد

در نهایت، تنها راه قطعی برای تشخیص دقیق، تصویربرداری MRI یا سی‌تی‌اسکن است. MRI می‌تواند نشان دهد آیا دیسک بیرون زده و روی عصب سیاتیک فشار آورده یا خیر. در بعضی موارد، ممکن است دیسک وجود داشته باشد اما هنوز عصب را تحریک نکرده باشد، که در این حالت سیاتیک ایجاد نمی‌شود.

اگر نتیجه MRI خود را دارید و می‌خواهید بدانید میزان بیرون‌زدگی دیسک یا فشار روی عصب چقدر است، می‌توانید از خدمات تحلیل رایگان عکس ام‌آرآی استفاده کنید تا متخصصان آن را برایتان بررسی کنند.

۶. واکنش به درمان اولیه

اگر با استراحت، اصلاح وضعیت بدن و داروهای ضدالتهاب، درد کمرتان به سرعت کاهش پیدا کند، احتمالاً مشکل از دیسک خفیف یا کشیدگی عضلانی است. اما اگر درد تیرکشنده در پا ادامه دارد و با نشستن یا سرفه بدتر می‌شود، احتمال درگیری عصب سیاتیک بیشتر است.

جمع‌بندی

دیسک کمر و سیاتیک دو مشکل شایع اما متفاوت در ستون فقرات هستند که معمولاً با هم اشتباه گرفته می‌شوند. دیسک کمر نوعی آسیب ساختاری در بین‌مهره‌هاست که باعث بیرون‌زدگی یا پارگی دیسک می‌شود، در حالی‌که سیاتیک نتیجه فشار یا التهاب عصب سیاتیک است. به بیان ساده، دیسک کمر می‌تواند علت سیاتیک باشد، اما سیاتیک همیشه به‌دلیل دیسک نیست.

تفاوت اصلی آن‌ها در محل و نوع درد است: درد دیسک معمولاً در ناحیه کمر متمرکز است، ولی درد سیاتیک به‌صورت تیرکشنده از باسن تا پا ادامه دارد و اغلب با گزگز یا بی‌حسی همراه است. تشخیص دقیق فقط با معاینه پزشک و تصویر‌برداری ممکن است، اما شناخت علائم به شما کمک می‌کند زودتر اقدام کنید و از پیشرفت بیماری جلوگیری شود. اگر کمردرد شما به پا تیر می‌کشد یا با نشستن و عطسه بدتر می‌شود، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر با پزشک مشورت کنید تا علت مشخص و درمان مناسب آغاز شود.