مجله سلامت
علت آرتروز در جوانان + پیشگیری و درمان
وقتی اسم آرتروز به میان میآید، اغلب ذهنها به سمت سالمندان میرود؛ اما واقعیت این است که آرتروز زانو در جوانان هم در سالهای اخیر به شکل قابلتوجهی افزایش یافته است. تغییر سبک زندگی، بیتحرکی طولانیمدت یا برعکس، ورزشهای پرفشار و آسیبهای ورزشی باعث شدهاند جوانان نیز با مشکلاتی روبهرو شوند که قبلاً بیشتر مختص سنین بالا بود. اگر هنوز نمیدانید دقیقاً آرتروز زانو چیست، باید گفت این بیماری تخریبی مفصل، غضروف زانو را درگیر میکند و میتواند به درد، تورم و محدودیت حرکتی منجر شود. آشنایی با علل، علائم و راههای درمان آرتروز در سنین پایین اهمیت زیادی دارد، زیرا هرچه زودتر تشخیص داده شود، امکان کنترل و جلوگیری از پیشرفت آن بیشتر خواهد بود.
علائم آرتروز زانو در جوانی
آرتروز زانو در جوانان برخلاف سالمندان ممکن است در ابتدا چندان جدی به نظر نرسد و حتی با خستگی یا دردهای معمولی اشتباه گرفته شود. اما نادیده گرفتن نشانههای اولیه میتواند باعث پیشرفت بیماری و آسیب جدیتر به مفصل شود. مهمترین علائمی که جوانان باید به آنها توجه کنند عبارتاند از:
درد مداوم یا تکرارشونده در زانو
اولین و شایعترین علامت، درد است. این درد معمولاً هنگام فعالیتهایی مثل دویدن، پله رفتن یا حتی نشستن طولانیمدت تشدید میشود. با گذشت زمان، درد ممکن است حتی در حالت استراحت هم ادامه پیدا کند.
احساس خشکی و سفتی مفصل
بسیاری از جوانان مبتلا گزارش میکنند که هنگام بیدار شدن از خواب یا بعد از نشستن طولانی، زانویشان خشک و سفت میشود. این خشکی معمولاً با چند دقیقه حرکت کمتر میشود، اما در صورت پیشرفت بیماری ماندگارتر خواهد شد.
برای اطلاعات بیشتر در اینباره پیشنهاد میکنیم مقاله علت خشکی و سفتی زانو را نیز مطالعه کنید.
التهاب و تورم زانو
ورم در اطراف مفصل زانو یکی دیگر از نشانههای مهم است. این التهاب میتواند همراه با گرمی، قرمزی یا حساسیت به لمس باشد و در برخی موارد، فعالیت بدنی را بهطور کامل مختل کند.
کاهش دامنه حرکتی و محدودیت در فعالیتها
یکی از مشکلات رایج این است که مفصل دیگر مثل قبل خم یا صاف نمیشود. محدودیت حرکتی بهتدریج باعث اختلال در کارهای ساده روزمره مانند نشستن روی زمین، دو زانو یا چهارزانو نشستن، و حتی راه رفتن عادی میشود.
صدا دادن یا ساییده شدن مفصل
شنیدن صدای تقتق یا حس ساییده شدن در هنگام حرکت زانو (کریپتوس) میتواند نشانهای از آسیب به غضروف مفصلی باشد. در مراحل اولیه، این صدا بدون درد است، اما با پیشرفت آرتروز، اغلب همراه با درد و ناراحتی میشود.
همچنین پیشنهاد میکنیم مقاله ساییدگی کشک زانو را نیز مطالعه کنید.
ضعف عضلانی و ناپایداری مفصل
آرتروز میتواند باعث تضعیف تدریجی عضلات اطراف زانو شود. در این حالت، فرد ممکن است هنگام راه رفتن احساس کند زانویش «خالی میکند» یا ثبات کافی ندارد. این ناپایداری بهخصوص در فعالیتهای ورزشی بیشتر خود را نشان میدهد.
اگرچه این علائم ممکن است در ابتدا خفیف باشند، اما توجه به آنها در جوانی اهمیت دوچندان دارد. مراجعه به پزشک و شروع درمان در مراحل اولیه میتواند روند بیماری را کند کرده و از آسیبهای شدید در سالهای بعد پیشگیری کند.
انواع آرتروز زانو در جوانان
آرتروز زانو میتواند بخشهای مختلف مفصل را درگیر کند. بر اساس محل تخریب غضروف، این بیماری به چند نوع اصلی تقسیم میشود:
- آرتروز مدیال (داخلی): شایعترین نوع آرتروز زانو است. در این حالت بخش داخلی مفصل (بین استخوان ران و درشتنی در سمت داخل پا) بیشتر تحت فشار قرار میگیرد. نتیجه آن درد و تورم در سمت داخلی زانو و در بسیاری موارد ایجاد پای پرانتزی است.
- آرتروز لترال (خارجی): در این نوع، بخش بیرونی مفصل زانو تخریب میشود. درد بیشتر در قسمت خارجی زانو احساس میشود و در برخی بیماران میتواند به پای ضربدری منجر شود.
- آرتروز پاتلوفمورال (بین مفصلی): این نوع آرتروز بین کشکک زانو (پاتلا) و استخوان ران (فمور) رخ میدهد. معمولاً با درد در جلوی زانو همراه است و هنگام بالا رفتن یا پایین آمدن از پلهها بیشتر خودش را نشان میدهد.
- آرتروز عمومی یا چندبخشی: در مراحل پیشرفتهتر، همه بخشهای مفصل زانو (داخلی، خارجی و پاتلوفمورال) بهطور همزمان درگیر میشوند. این حالت درد شدیدتر، تورم گسترده و محدودیت حرکتی بیشتری به همراه دارد.
علل آرتروز زانو در جوانان
برخلاف تصور رایج که آرتروز فقط بیماری افراد مسن است، امروزه عوامل متعددی باعث شده این مشکل در جوانان هم دیده شود. مهمترین دلایل بروز آرتروز زانو در سنین پایین عبارتاند از:
۱. فعالیتهای ورزشی پرفشار
ورزشهایی مثل فوتبال، بسکتبال، والیبال و دوهای سرعتی یا استقامتی فشار زیادی به مفصل زانو وارد میکنند. حرکات پرشی، چرخشهای سریع و تغییر جهتهای ناگهانی میتوانند به مرور غضروف را فرسوده یا رباطها را دچار آسیب کنند و زمینه ابتلا به آرتروز را فراهم کنند.
۲. آسیبها و ضربههای قبلی
سابقه شکستگی زانو، پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL) یا آسیب منیسک از عوامل پرخطر برای ابتلا به آرتروز زودهنگام هستند. حتی اگر آسیب ترمیم شود، مفصل ضعیفتر باقی میماند و احتمال ساییدگی غضروف در آینده بیشتر میشود.
۳. اضافه وزن و چاقی
هر کیلوگرم اضافه وزن چند برابر فشار بیشتر روی زانو ایجاد میکند. در جوانانی که اضافه وزن دارند، این فشار مکانیکی بهمرور غضروف مفصل را تخریب کرده و خطر ابتلا به آرتروز را بالا میبرد.
۴. ضعف عضلانی و بیتحرکی
عضلات قوی اطراف زانو (چهارسر ران و همسترینگ) مانند ضربهگیر عمل میکنند و فشار وارده به مفصل را کاهش میدهند. در جوانانی که تحرک کمی دارند یا ورزش نمیکنند، ضعف عضلات اطراف زانو باعث میشود مفصل مستقیمتر تحت فشار قرار بگیرد و سریعتر آسیب ببیند.
۵. ناهنجاریهای ساختاری و بدشکلی پا
مشکلاتی مانند پای پرانتزی یا پای ضربدری میتوانند باعث توزیع نامتعادل فشار روی زانو شوند. در این حالت یک بخش از مفصل بیشتر درگیر میشود و احتمال ساییدگی زودرس غضروف بالا میرود.
۶. سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی
اگر در خانواده فرد سابقه آرتروز وجود داشته باشد، احتمال ابتلای او در سنین پایینتر هم بیشتر است. برخی اختلالات ارثی در ساختار غضروف و مفصل میتوانند استعداد ابتلا به آرتروز را افزایش دهند.
۷. سبک زندگی ناسالم
سیگار کشیدن، تغذیه ناسالم و کمبود مواد مغذی مثل ویتامین D و کلسیم از دیگر عواملی هستند که میتوانند بر سلامت مفصل اثر منفی گذاشته و روند تخریب غضروف را سرعت دهند.
نکته: عوامل ایجاد آرتروز ممکن است در زنان متفاوت باشد و برخی ویژگیهای هورمونی یا ساختاری نقش پررنگتری داشته باشند. برای آشنایی بیشتر با این موضوع، مقالهی علت آرتروز زانو در زنان را مطالعه کنید.
درمان زانو درد و آرتروز در جوانان
زانو درد در جوانی، چه به دلیل آرتروز زودرس باشد یا آسیبهای ورزشی، اگر به موقع درمان نشود میتواند کیفیت زندگی فرد را به شدت کاهش دهد. خوشبختانه طیف گستردهای از روشهای درمانی وجود دارد که با توجه به شدت علائم و وضعیت مفصل، توسط پزشک یا متخصص ارتوپدی توصیه میشوند.
۱. درمانهای خانگی و سبک زندگی
استراحت نسبی: در صورت تشدید درد باید از فعالیتهای سنگین مثل دویدن یا پرشهای مکرر پرهیز شود، اما استراحت مطلق توصیه نمیشود چون بیحرکتی مفصل خشکی را بیشتر میکند.
کمپرس سرد و گرم: استفاده از کمپرس یخ برای کاهش التهاب و ورم و کمپرس گرم برای کاهش خشکی مفصل بسیار کمککننده است.
کاهش وزن: حتی چند کیلو کاهش وزن در جوانانی که اضافه وزن دارند میتواند فشار قابلتوجهی از روی مفصل بردارد.
برای اطلاعات بیشتر در این باره میتوانید مقاله روش درمان آرتروز درخانه را مطالعه کنید.
۲. فیزیوتراپی و ورزشهای اصلاحی
فیزیوتراپیست با طراحی یک برنامه اختصاصی میتواند به کاهش درد و بازگشت توان حرکتی زانو کمک کند. این برنامه معمولاً شامل:
- تمرینات کششی: برای کاهش خشکی مفصل و افزایش دامنه حرکتی.
- تمرینات تقویتی: بهویژه برای عضلات چهارسر ران و همسترینگ که نقش حمایتی از زانو دارند.
- ورزشهای کمفشار: مثل شنا یا دوچرخهسواری ثابت که هم قدرت عضلانی را افزایش میدهند و هم فشار کمی به مفصل وارد میکنند.
برای دریافت راهنمایی از متخصص متناسب با شرایط خود، میتوانید از طریق صفحهی مشاوره فیزیوتراپی رایگان اقدام کنید.
۳. داروها
مسکنها و داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs): مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب.
داروهای موضعی: ژلها و کرمهای ضدالتهابی که روی ناحیه زانو مالیده میشوند و اثر تسکینی موضعی دارند.
مکملها: در برخی موارد گلوکوزامین و کندرویتین برای حمایت از غضروف استفاده میشوند (البته اثربخشی آنها در مطالعات علمی متفاوت گزارش شده است).
۴. تزریق داخل مفصل
در صورت عدم پاسخ به درمانهای اولیه، پزشک ممکن است تزریق داخل مفصلی را پیشنهاد دهد:
- کورتیکواستروئیدها: برای کاهش التهاب و درد به مدت چند هفته تا چند ماه.
- اسید هیالورونیک: برای روانسازی مفصل و بهبود حرکت.
- PRP (پلاسمای غنی از پلاکت): روشی نوین که به ترمیم بافتها و کاهش درد کمک میکند و در جوانان نتیجه بهتری نسبت به افراد مسن دارد.
۵. وسایل حمایتی
استفاده از وسایلی مانند عصا یا زانوبند طبی میتواند فشار روی مفصل را کم کرده و به بیمار در فعالیتهای روزانه کمک کند. در سنین جوانی، زانوبندهای تخصصی مانند زانوبند زیمکس گزینهای کاربردی هستند که بدون محدود کردن فعالیت، ثبات بیشتری به زانو میدهند و از پیشرفت آسیب جلوگیری میکنند.
زانوبند زیمکس SieMAX
یکی از عملکردهای اصلی زانوبندهای زیمکس، درمان مشکلات زانو، حمایت و ثبات مفصل زانو است. با استفاده از زانوبند زیمکس در حین فعالیتهای بدنی یا در دورههای ایستادن طولانی، میتوانید خطر فشار بیش از حد و کشیدگی بر روی زانو را کاهش دهید. جهت دریافت مشاوره رایگان فرم زیر را تکمیل کنید.
۶. درمانهای جراحی (در موارد شدید)
اگر علائم شدید باشد و روشهای غیرجراحی مؤثر نباشند، گزینههای جراحی مطرح میشوند:
- آرتروسکوپی: برای برداشتن قطعات آسیبدیده غضروف یا ترمیم رباطها.
- استئوتومی: تغییر زاویه استخوان برای کاهش فشار روی بخشی از مفصل.
- تعویض مفصل: عمل تعویض مفصل زانو معمولاً آخرین گزینه و فقط در موارد بسیار پیشرفته استفاده میشود، که در جوانان کمتر توصیه میشود مگر در شرایط خاص.
درمان زانو درد جوانان ترکیبی از سبک زندگی سالم، ورزش اصلاحی، داروهای ضدالتهاب و استفاده از وسایل حمایتی است. در مراحل پیشرفتهتر، تزریق یا جراحی میتواند کمککننده باشد. نکته مهم این است که در جوانی هنوز فرصت زیادی برای کنترل بیماری وجود دارد، به شرطی که درمان زود شروع شود.
جمعبندی
آرتروز زانو در جوانان دیگر موضوعی نادر نیست و به دلیل سبک زندگی کمتحرک، ورزشهای پرفشار، اضافهوزن و حتی سابقه آسیبهای ورزشی رو به افزایش است. این بیماری با علائمی مانند درد، خشکی، تورم و محدودیت حرکتی خود را نشان میدهد و اگر به موقع درمان نشود، میتواند کیفیت زندگی و فعالیتهای روزمره را مختل کند. خوشبختانه با تشخیص زودهنگام، اصلاح سبک زندگی، ورزشهای مناسب، تغذیه سالم، استفاده از وسایل حمایتی مانند زانوبند طبی و در صورت نیاز درمانهای پزشکی، میتوان این مشکل را کنترل کرد. آگاهی و اقدام بهموقع کلید پیشگیری از پیشرفت آرتروز و حفظ سلامت زانو در سالهای جوانی است.