مجله سلامت
شایع ترین آسیب های زانو + علائم
زانو یکی از بزرگترین و پیچیدهترین مفاصل بدن است و به دلیل درگیری ساختارهای مختلفی مانند رباطها، تاندونها، غضروف، عضلات و استخوانها، بیش از سایر مفاصل در معرض آسیب قرار دارد. پیچخوردگی، حرکات ناگهانی، ضربههای مستقیم، حوادث ورزشی و حتی فرسایش تدریجی ناشی از استفاده طولانیمدت میتوانند به بافتهای زانو آسیب وارد کنند.
برخی از این آسیبها با استراحت، استفاده از زانوبند طبی و تمرینات توانبخشی قابل کنترل هستند، اما در موارد شدیدتر ممکن است به درمانهای تخصصی یا حتی جراحی نیاز باشد. شناخت انواع آسیبهای شایع زانو و علائم آنها، به تشخیص سریعتر و انتخاب بهترین روش درمان کمک میکند و احتمال بازگشت فرد به زندگی عادی را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
شایعترین آسیبهای زانو
زانو به دلیل ساختار پیچیده و تحرک بالا، بیشتر از سایر مفاصل در معرض آسیب قرار دارد و بسیاری از دردهای زانو ناشی از صدماتی است که به رباطها، مینیسک یا غضروف وارد میشود. در ادامه با شایع ترین آسیب های زانو آشنا میشویم.
۱. پارگی مینیسک زانو
مینیسک دو غضروف هلالی شکل در داخل مفصل زانو است که مانند یک ضربهگیر عمل کرده و باعث توزیع مناسب فشار بین استخوانها، افزایش ثبات زانو و جلوگیری از ساییدگی مفصل میشود. پارگی مینیسک معمولا بهدنبال پیچش ناگهانی زانو در هنگام راه رفتن سریع، ورزش، بلند کردن اجسام یا حرکات ناگهانی ایجاد میشود. اگر میخواهید بدانید این آسیب چگونه تشخیص داده میشود، مقاله تست پاره شدن مینیسک زانو را بخوانید تا با روشهای دقیق بررسی و ارزیابی این آسیب آشنا شوید. این آسیب در ورزشهایی مانند فوتبال، بسکتبال، اسکی و حتی در فعالیتهای روزمره، بهخصوص در افراد بالای ۴۰ سال یا کسانی که آرتروز دارند بیشتر دیده میشود.
علائم پارگی مینیسک
مهمترین نشانههای پارگی مینیسک شامل درد در قسمت داخلی یا خارجی زانو، ورم تدریجی طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت، احساس گیر کردن یا قفل شدن زانو، محدودیت در خم و راستکردن کامل زانو و صدای تقتق در هنگام حرکت است. گاهی بیمار پس از پارگی مینیسک احساس بیثباتی دارد و راه رفتن برای او دشوار میشود.
اگر با مشکل قفل شدن زانو مواجه شدهاید و میخواهید بدانید چرا چنین اتفاقی میافتد، پیشنهاد میکنیم مقاله علت قفل شدن زانو را بخوانید تا با دلایل اصلی و روشهای تشخیص آن آشنا شوید.
درمان پارگی مینیسک
در بسیاری از موارد، درمانهای غیرجراحی مانند استراحت، استفاده از زانوبند، یخگذاری، داروهای ضدالتهاب و تمرینات تقویتی نتایج خوبی به همراه دارد. اما در پارگیهای شدید یا زمانی که زانو قفل میکند و درد بهبود نمییابد، آرتروسکوپی و ترمیم جراحی مینیسک توصیه میشود.
۲. پارگی رباط صلیبی (ACL)
رباط صلیبی قدامی یا ACL یکی از مهمترین رباطهای زانو است که نقش کلیدی در ثبات مفصل بهویژه هنگام تغییر جهت، توقف ناگهانی یا پرش دارد. پارگی این رباط بیشتر در ورزشهایی که شامل چرخش ناگهانی زانو، برخورد شدید یا فرود اشتباه پس از پرش هستند دیده میشود. فوتبال، بسکتبال، هندبال، والیبال، اسکی و ورزش های رزمی از شایعترین ورزشهای مرتبط با آسیب ACL محسوب میشوند. این آسیب میتواند بر اثر یک پیچش غیرمنتظره در فعالیتهای روزمره نیز رخ دهد، اما بیشتر در افراد فعال و ورزشکار مشاهده میشود.
علائم پارگی ACL
پارگی رباط صلیبی اغلب با یک صدای «تق» یا «پاپ» در لحظه آسیب همراه است. پس از آن درد شدید، تورم سریع (معمولا طی چند ساعت)، ناپایداری و خالیکردن زانو هنگام راه رفتن یا ایستادن احساس میشود. در اغلب بیماران، زانو بیثبات شده و ادامه فعالیت بدون درمان تقریبا غیرممکن است. محدودیت در دامنه حرکت و احساس لغزش مفصل از دیگر علائم شایع ACL محسوب میشود.
درمان پارگی ACL
نوع درمان بسته به شدت آسیب و میزان فعالیت فرد انتخاب میشود. در پارگیهای خفیف، روشهایی مانند استراحت، استفاده از زانوبند، کمپرس سرد، داروهای ضدالتهاب و فیزیوتراپی میتوانند تا حد زیادی درد و تورم را کنترل کرده و ثبات نسبی ایجاد کنند. اما در صورت پارگی کامل یا در ورزشکاران و افراد فعال، معمولا جراحی بازسازی ACL بهترین گزینه برای بازگشت به عملکرد طبیعی زانو و جلوگیری از آسیبهای ثانویه به مینیسک و غضروف است.
۳. کشیدگی یا پارگی رباط داخلی (MCL)
رباط داخلی زانو یا MCL در قسمت داخلی مفصل قرار دارد و مسئول جلوگیری از حرکات غیرطبیعی زانو به سمت داخل است. این رباط معمولا زمانی آسیب میبیند که ضربهی مستقیم به بخش خارجی زانو وارد شود یا زانو هنگام چرخش ناگهانی بیش از حد به سمت داخل کشیده شود. ورزشهایی مانند فوتبال، اسکی، بسکتبال و ورزش های رزمی، به دلیل برخوردهای ناگهانی یا تغییر جهتهای سریع، از شایعترین عوامل بروز آسیب MCL هستند. با این حال، زمینخوردن یا پیچیدن ناگهانی زانو در فعالیتهای روزمره نیز میتواند باعث کشیدگی یا پارگی این رباط شود.
علائم آسیب MCL
درد در بخش داخلی زانو، تورم، حساسیت به لمس و احساس بیثباتی هنگام راه رفتن از علائم اصلی این آسیب هستند. افراد دچار پارگی یا کشیدگی MCL معمولا هنگام باز کردن پا یا تغییر جهت بدن، درد بیشتری احساس میکنند. در موارد شدید، خم و راست کردن زانو با محدودیت قابل توجه همراه میشود.
درمان آسیب MCL
این آسیب در بسیاری از موارد بدون جراحی قابل درمان است. استراحت، استفاده از کمپرس سرد، زانوبندهای حمایتی و فیزیوتراپی، روشهای اصلی درمان در درجات خفیف تا متوسط محسوب میشوند. تقویت عضلات اطراف زانو در طول دوره توانبخشی نقش مهمی در بازگشت به عملکرد طبیعی دارد. تنها در پارگیهای شدید یا همراه با آسیبهای دیگر زانو، ممکن است جراحی توصیه شود.
۴. تاندونیت زانو
تاندونیت زانو به التهاب تاندونهای اطراف مفصل زانو گفته میشود که اغلب بهدلیل استفاده بیش از حد از مفصل، پرشهای مکرر، دویدن طولانیمدت یا انجام حرکات تکراری در ورزشهایی مانند والیبال، بسکتبال و دو و میدانی ایجاد میشود. شایعترین نوع آن «تاندونیت کشککی» یا Jumper’s Knee است که در آن تاندون متصلکننده کشکک به استخوان ساق ملتهب میشود. این مشکل معمولا به مرور زمان و بهدلیل فشارهای مکرر روی زانو شکل میگیرد و در میان ورزشکاران و افرادی که فعالیتهای فیزیکی شدید دارند بیشتر دیده میشود.
علائم تاندونیت زانو
مهمترین علامت این آسیب، درد جلوی زانو بهویژه زیر کشکک است که هنگام بالا و پایین رفتن از پله، دویدن، پریدن، نشستن طولانیمدت یا صاف کردن کامل پا تشدید میشود. تورم خفیف، خشکی مفصل هنگام صبح و کاهش توان در فعالیتهای ورزشی از نشانههای دیگر آن هستند. در مراحل پیشرفته، حتی فعالیتهای سبک روزانه نیز میتواند برای فرد دردناک شود.
اگر این خشکی زانو برایتان تکرار میشود یا صبحها احساس سفتی و درد دارید، پیشنهاد میکنیم مقاله دلایل مهم خشکی زانو را بخوانید تا با علل اصلی و روشهای پیشگیری از آن آشنا شوید.
درمان تاندونیت زانو
درمان معمولا غیرجراحی است و شامل استراحت، استفاده از یخ، مصرف داروهای ضدالتهاب، زانوبندهای مخصوص تاندونیت و برنامههای فیزیوتراپی برای کشش و تقویت عضلات ران و چهارسر میشود. کاهش شدت تمرینات ورزشی و اصلاح تکنیکهای حرکتی، از مهمترین اصول کنترل این آسیب است. در موارد مقاوم به درمان، تزریق یا روشهای تخصصیتر ممکن است توسط پزشک توصیه شود.
۵. آرتروز زانو
آرتروز زانو یکی از شایعترین مشکلات مفصل زانو است که بیشتر در افراد بالای ۴۰ سال یا افرادی که سابقه آسیبدیدگی زانو، اضافهوزن یا فعالیتهای سنگین دارند مشاهده میشود. در این بیماری، غضروف محافظ انتهای استخوانها بهتدریج دچار فرسایش میشود و این روند باعث کاهش فاصله مفصلی، التهاب و ایجاد درد در هنگام حرکت میگردد. آرتروز برخلاف بسیاری از آسیبهای زانو یک مشکل تدریجی است و معمولا به مرور زمان و بر اثر ساییدگی و فشار مداوم ایجاد یا تشدید میشود.
برای آشنایی بیشتر با این بیماری، مراحل پیشرفت و روشهای درمان، پیشنهاد میکنیم مقاله آرتروز زانو چیست را مطالعه کنید.
علائم آرتروز زانو
درد هنگام راه رفتن یا ایستادن طولانیمدت، خشکی صبحگاهی مفصل، تورم خفیف، صدا دادن زانو هنگام خم و راستکردن و کاهش دامنه حرکتی از علائم رایج این بیماری هستند. بسیاری از بیماران عنوان میکنند که درد در هوای سرد یا پس از فعالیت بدنی تشدید میشود. اگر سن شما پایین است و این نشانهها را تجربه میکنید، پیشنهاد میکنیم مقاله علائم آرتروز زانو در جوانان را بخوانید تا با علائم و نشانههای خاص این بیماری در سنین پایینتر آشنا شوید.
در مراحل پیشرفته، حتی فعالیتهای ساده روزانه مانند بالا رفتن از پله نیز میتواند دشوار شود. همچنین در زنان به دلیل تغییرات هورمونی و ساختار بدنی، علائم ممکن است متفاوت باشد؛ برای آشنایی بیشتر مقاله علائم آرتروز زانو در زنان را مطالعه کنید.
درمان آرتروز زانو
برای کنترل آرتروز معمولا از روشهای غیرجراحی مانند کاهش وزن، ورزشهای تقویتی مخصوص عضلات ران، فیزیوتراپی، زانوبندهای مخصوص و داروهای ضدالتهاب استفاده میشود. اگر به دنبال روشهای ساده و خانگی برای کاهش درد و بهبود حرکت هستید، پیشنهاد میکنیم مقاله درمان آرتروز زانو در خانه را مطالعه کنید.
در موارد شدید که درد دائمی و محدودیت حرکتی چشمگیر باشد، ممکن است بیمار به روشهایی مانند تزریق یا جراحیهای تخصصی نیاز پیدا کند. هدف اصلی درمان، کاهش درد، افزایش توان حرکتی و کند کردن روند تخریب مفصل است. همچنین در کنار درمانهای رایج، بسیاری از بیماران از روشهای طبیعی بهره میبرند؛ برای آشنایی با این راهکارها مقاله درمان آرتروز زانو در طب سنتی را بخوانید.
۶. دررفتگی زانو
دررفتگی زانو زمانی رخ میدهد که استخوانهای تشکیلدهنده مفصل زانو از جای اصلی خود خارج شوند و ارتباط طبیعی بین ران و ساق به هم بخورد. این آسیب معمولا بر اثر ضربههای شدید مانند تصادف، سقوط از ارتفاع یا برخوردهای سنگین ورزشی ایجاد میشود و برخلاف مشکلات شایعتری مثل پارگی رباطها یا منیسک، یک آسیب جدی و اورژانسی محسوب میشود. دررفتگی زانو میتواند با پارگی رباطها، آسیب به عروق خونی یا اعصاب اطراف مفصل همراه باشد و در صورت درمان نشدن بهموقع، خطرات جدی برای عملکرد پا ایجاد میکند.
علائم دررفتگی زانو
تغییر شکل واضح مفصل زانو، درد بسیار شدید، ناتوانی در حرکت دادن پا، تورم سریع و بیحسی یا سرمای پا از نشانههای اصلی این آسیب هستند. در مواردی که عروق آسیب دیده باشند، پا ممکن است رنگپریده یا سرد شود که نیاز به مداخله فوری دارد.
درمان دررفتگی زانو
دررفتگی زانو یک وضعیت اورژانسی است و باید در کوتاهترین زمان ممکن توسط پزشک جااندازی و تثبیت شود. پس از جااندازی، معمولا از آتل یا زانوبندهای سخت برای بیحرکت کردن مفصل استفاده میشود و بیمار بسته به شدت آسیب، نیاز به فیزیوتراپی یا جراحی بازسازی رباطها خواهد داشت. هدف درمان، بازگرداندن ثبات مفصل و جلوگیری از آسیبهای ثانویه به عروق، اعصاب و بافتهای اطراف زانو است.
۷. شکستگی کشکک زانو
کشکک یا پاتلا یک استخوان کوچک اما بسیار مهم در جلوی مفصل زانو است که نقش محافظتی دارد و به بهبود عملکرد عضلات چهارسر در هنگام خم و راست کردن پا کمک میکند. شکستگی کشکک معمولا در اثر ضربه مستقیم به زانو، مانند زمین خوردن روی سطح سخت، تصادف یا برخورد شدید در حین فعالیتهای ورزشی رخ میدهد. این آسیب نسبت به سایر مشکلات زانو کمتر شایع است، اما وقتی اتفاق میافتد، معمولا با درد شدید و محدودیت حرکتی همراه است و میتواند عملکرد مفصل را بهطور قابل توجهی مختل کند.
علائم شکستگی کشکک زانو
درد شدید در جلوی زانو، تورم سریع، کبودی، ناتوانی در راست کردن کامل زانو و درد هنگام بالا بردن پا از علائم اصلی این آسیب هستند. در موارد شدیدتر، ممکن است فرد قادر به راه رفتن نباشد یا هنگام لمس کشکک، احساس حرکت غیرطبیعی در استخوان وجود داشته باشد.
درمان شکستگی کشکک زانو
نوع درمان به میزان جابهجایی و شدت شکستگی بستگی دارد. در مواردی که شکستگی جابهجایی زیادی نداشته باشد، معمولا با آتل یا گچ، محدودیت حرکتی و استراحت مفصل درمان میشود. اما اگر قطعات استخوان از جای اصلی خود فاصله گرفته باشند یا همراه با جابهجایی کشکک زانو باشند، برای بازیابی عملکرد مفصل و جلوگیری از بدشکلی زانو، جراحی توصیه میشود. پس از درمان، دوره فیزیوتراپی بهمنظور بازگشت قدرت عضلات و افزایش دامنه حرکتی ضروری است.
پس از بهبودی، توجه به نحوهی استفاده از زانو و پیشگیری از آسیبهای مکرر اهمیت زیادی دارد. اگر میخواهید بدانید چه عواملی میتواند باعث ساییدگی یا درد مزمن در ناحیهی کشکک شود، پیشنهاد میکنیم مقاله علت ساییدگی کشکک زانو را بخوانید.
۸. بورسیت زانو
بورسها کیسههای کوچک حاوی مایع هستند که بین استخوان، تاندون و عضلات قرار گرفته و به کاهش اصطکاک و تسهیل حرکت کمک میکنند. زمانی که این کیسهها بر اثر فشارهای مداوم، ضربه مستقیم یا فعالیتهای تکراری دچار التهاب شوند، مشکلی به نام بورسیت زانو ایجاد میشود. این آسیب اغلب در افرادی دیده میشود که زیاد روی زانو مینشینند، فعالیتهای زانومحور انجام میدهند یا دچار ضربه ناگهانی شدهاند. ورزشکاران، کارگران، قالیبافها و افرادی که اضافهوزن دارند بیشتر در معرض ابتلا به این عارضه هستند.
علائم بورسیت زانو
درد در جلوی زانو، تورم موضعی، حساسیت به لمس و گرمی پوست روی ناحیه ملتهب از نشانههای رایج بورسیت است. درد معمولا هنگام زانو زدن، بالا رفتن از پله یا خم شدن زانو تشدید میشود. برخلاف بسیاری از آسیبهای دیگر، دامنه حرکتی زانو در بورسیت معمولا بهطور کامل محدود نمیشود، اما درد میتواند انجام فعالیتهای روزمره را دشوار کند.
درمان بورسیت زانو
در اغلب موارد، بورسیت با درمانهای غیرجراحی قابل کنترل است. استراحت، یخگذاری، کاهش فعالیتهای تشدیدکننده، مصرف داروهای ضدالتهاب و استفاده از زانوبندهای حمایتی، روشهای اولیه درمان محسوب میشوند. در شرایطی که التهاب شدید باشد، پزشک ممکن است تزریق داروی ضدالتهاب یا تخلیه مایع بورس را توصیه کند. اصلاح سبک زندگی و تقویت عضلات اطراف زانو نیز نقش مهمی در جلوگیری از عود مجدد این مشکل دارد.
۹. نرمی غضروف کشکک زانو (کندرومالاسی)
کندرومالاسی یا نرمی غضروف کشکک یکی از شایعترین علل درد جلوی زانو است. در این عارضه، غضروف پشت کشکک که باید سطحی صاف برای حرکت یکنواخت روی استخوان ران ایجاد کند، دچار آسیب و نرمی میشود. این مشکل معمولا بهعلت ضعف عضلات ران، انحراف پاها، استفاده بیش از حد از زانو، آسیبهای قدیمی یا قرارگیری نامناسب کشکک در مسیر حرکتی خود بهوجود میآید. جوانان و ورزشکارانی که فعالیتهای تکراری مانند دویدن، پریدن یا بالا رفتن از پله انجام میدهند بیشتر در معرض این آسیب قرار دارند.
علائم نرمی غضروف کشکک
درد جلوی زانو بهویژه هنگام نشستن طولانیمدت، بالا و پایین رفتن از پله، دویدن یا زانو زدن از نشانههای اصلی این مشکل است. گاهی بیمار احساس سایش، صدا دادن زانو یا سفتی مفصل را نیز تجربه میکند. در بسیاری از موارد، خم کردن طولانی زانو باعث تشدید درد میشود که به آن «سینما ساین» نیز گفته میشود.
درمان کندرومالاسی زانو
درمان این عارضه معمولا با روشهای غیرجراحی انجام میشود. استراحت نسبی، تمرینات تقویتی عضلات ران (بهویژه عضله چهارسر)، اصلاح الگوی حرکتی، فیزیوتراپی، استفاده از زانوبندهای مخصوص و کاهش فعالیتهای پر فشار از اصلیترین روشهای درمان هستند. در صورت عدم بهبود با روشهای محافظهکارانه، ممکن است اقدامات تخصصیتر یا جراحی برای اصلاح مسیر حرکتی کشکک در نظر گرفته شود.
روشهای تشخیص آسیبهای زانو
تشخیص دقیق آسیبهای زانو با ارزیابی بالینی و بررسی ساختارهای داخلی مفصل انجام میشود. در مرحله اول، پزشک با معاینه فیزیکی، میزان تورم، دامنه حرکتی، محل درد و ثبات مفصل را بررسی میکند تا نوع احتمالی آسیب شناسایی شود. در ادامه، برای اطمینان از نوع و شدت آسیب، از روشهای تصویربرداری استفاده میشود. عکسبرداری ساده (X-Ray) برای تشخیص شکستگیها و تغییرات استخوانی کاربرد دارد، در حالی که MRI بهترین روش برای مشاهده غضروف، رباطها و مینیسک و تشخیص پارگی یا التهاب بافتهای نرم است. در برخی موارد خاص، از سونوگرافی برای بررسی تاندونها و بورسها یا سیتیاسکن برای ارزیابی دقیقتر ساختارهای استخوانی استفاده میشود. تشخیص صحیح و بهموقع، نقش مهمی در انتخاب روش درمان و جلوگیری از عوارض طولانیمدت دارد.
اگر نتیجهی MRI زانوی خود را در اختیار دارید و میخواهید تفسیر تخصصی و سریع از آن دریافت کنید، میتوانید از خدمات تحلیل رایگان عکس امآرآی استفاده کنید تا آسیبها و مشکلات احتمالی مفصل زانوی شما بهصورت دقیق بررسی شوند.
جمعبندی
زانو به دلیل ساختار پیچیده و نقش مهمی که در حرکت روزانه دارد، بهراحتی در معرض آسیب قرار میگیرد و مشکلاتی مانند پارگی مینیسک، پارگی رباطها، التهاب تاندون، آرتروز یا بورسیت میتوانند با درد، تورم و محدودیت حرکتی همراه باشند. تشخیص زودهنگام و توجه به علائم اولیه، مهمترین عامل در جلوگیری از پیشرفت آسیب و انتخاب درمان مناسب است. در بسیاری از موارد، با استراحت، تقویت عضلات، فیزیوتراپی و اصلاح سبک زندگی میتوان از پیشرفت مشکل جلوگیری کرد، اما در آسیبهای شدیدتر نیاز به بررسی تخصصی و درمان پزشکی وجود دارد. آگاهی از شایعترین آسیبهای زانو و شناخت علائم آنها کمک میکند مدیریت دقیقتری روی سلامت مفصل داشته باشیم و از عملکرد طبیعی زانو برای مدت طولانیتر محافظت کنیم.
منابع:
https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases–conditions/common-knee-injuries/