مجله سلامت
آرتروز زانو چیست؟ علت، علائم و درمان
آرتروز زانو یکی از شایعترین بیماریهای مفصلی است که بهویژه در سنین بالاتر خود را نشان میدهد و میتواند حرکت طبیعی مفصل را به شدت محدود کند. در این بیماری، غضروف محافظ انتهای استخوانها به مرور زمان فرسوده میشود و با کاهش خاصیت ضربهگیری زانو، درد، خشکی و تورم ایجاد میگردد. آرتروز نهتنها فعالیتهای روزمره مانند راه رفتن یا بالا رفتن از پلهها را دشوار میکند، بلکه در صورت پیشرفت، کیفیت زندگی فرد را هم تحت تأثیر قرار میدهد. هرچند این بیماری روندی تدریجی دارد، اما با شناخت علائم اولیه، اصلاح سبک زندگی، ورزشهای مناسب و در صورت نیاز درمانهای دارویی یا جراحی، میتوان آن را کنترل و از پیشرفت آن جلوگیری کرد.
گوش بده: آرتروز زانو رو بهتر بشناسید
در این پادکست کوتاه، فیزیوتراپیست مجموعه ما به زبان ساده توضیح میدهد که آرتروز زانو چیست، چه علائمی دارد و چگونه میتوان آن را کنترل کرد.
برای شنیدن توضیحات کامل، روی پخش زیر کلیک کنید.
علل آرتروز زانو
آرتروز زانو یک بیماری تدریجی و فرسایشی است که بهمرور زمان غضروف محافظ مفصل زانو را تخریب میکند. علت دقیق آن معمولاً ترکیبی از عوامل مختلف است، اما چند عامل اصلی در بروز و تشدید این بیماری نقش کلیدی دارند:
- افزایش سن و روند طبیعی پیری: با افزایش سن، غضروف مفصل خاصیت ارتجاعی و توانایی ترمیم خود را از دست میدهد. این فرسودگی تدریجی باعث میشود استخوانها در تماس مستقیم با یکدیگر قرار بگیرند و درد و خشکی مفصل ایجاد شود. به همین دلیل آرتروز زانو بیشتر در افراد بالای ۴۵ سال شایع است.
- جنسیت: مطالعات نشان دادهاند که زنان، بهویژه پس از یائسگی، بیشتر از مردان در معرض ابتلا به آرتروز زانو قرار دارند. تغییرات هورمونی و کاهش استروژن میتواند یکی از دلایل این تفاوت باشد. برای اطلاعات بیشتر در این باره میتوانید مقاله علت آرتروز زانو در زنان را مطالعه کنید.
- چاقی و اضافه وزن: وزن اضافی فشار زیادی روی مفصل زانو وارد میکند. هر کیلوگرم وزن اضافی میتواند چندین کیلو فشار بیشتر روی زانو هنگام راه رفتن یا بالا رفتن از پلهها ایجاد کند. این فشار مداوم روند ساییدگی غضروف را سرعت میبخشد.
- آسیبها و ضربههای قبلی: آسیبهای زانو مانند شکستگی، پارگی رباطها یا منیسک، احتمال ابتلا به آرتروز را در سالهای بعد افزایش میدهند. حتی اگر آسیب بهطور کامل درمان شود، مفصل ممکن است نسبت به سایش و تخریب غضروف حساستر شود. اگر میخواهید بدانید چطور پارگی منیسک تشخیص داده میشود، پیشنهاد میکنیم مقاله تست پاره شدن منیسک زانو را بخوانید.
- استفاده بیش از حد از مفصل: افرادی که به دلیل شغل یا ورزشهای سنگین، بهطور مداوم زانوهای خود را تحت فشار قرار میدهند (مثل کارگران، ورزشکاران دو و فوتبال یا وزنهبرداران)، بیشتر در معرض تخریب غضروف هستند. حرکات تکراری و فشار مکانیکی طولانیمدت بهمرور موجب فرسودگی مفصل میشود. برای اطلاع بیشتر در این باره پبشنهاد میکنیم مقاله علت آرتروز زانو در جوانان را بخوانید.
- عوامل ژنتیکی و ارثی: برخی افراد به دلیل ویژگیهای ژنتیکی در ساختار مفاصل یا کیفیت غضروف، بیشتر در معرض آرتروز قرار دارند. اگر والدین یا نزدیکان فرد مبتلا باشند، احتمال ابتلا در نسل بعدی هم افزایش مییابد.
- ناهنجاریهای ساختاری مفصل: اختلالاتی مانند پای پرانتزی (ژنوواروم) یا پای ضربدری (ژنووالگوم) میتوانند فشار بیشتری بر بخشی از مفصل وارد کنند و باعث ساییدگی زودرس غضروف شوند.
- بیماریها و عوامل دیگر: بیماریهایی مثل دیابت یا مشکلات متابولیکی میتوانند باعث تغییر در ترکیب غضروف شوند. همچنین سیگار و رژیم غذایی نامناسب با کاهش خونرسانی به بافتها، روند تخریب غضروف را تشدید میکنند.
علائم آرتروز زانو
آرتروز زانو یک بیماری تدریجی است و معمولاً علائم آن به مرور زمان ظاهر میشود. شدت و نوع علائم در افراد مختلف متفاوت است، اما چند نشانه اصلی وجود دارد که تقریباً در بیشتر بیماران دیده میشود:
درد تدریجی و مداوم
مهمترین علامت آرتروز زانو، درد در ناحیه مفصل است. این درد اغلب در ابتدا خفیف و مقطعی است اما با پیشرفت بیماری شدت بیشتری پیدا میکند. معمولاً درد هنگام فعالیتهایی مانند راه رفتن، بالا رفتن از پلهها یا ایستادن طولانی تشدید میشود و با استراحت بهبود مییابد.
خشکی مفصل
بیماران اغلب هنگام بیدار شدن از خواب یا بعد از نشستن طولانیمدت دچار خشکی زانو میشوند. این خشکی معمولاً بعد از چند دقیقه حرکت و گرم شدن مفصل کمتر میشود.
برای آشنایی با دلایل این مشکل و روشهای درمان آن، مطالعهی مقاله خشکی و سفتی زانو و راههای درمان آن توصیه میشود.
کاهش دامنه حرکتی
آرتروز میتواند باعث محدودیت حرکات طبیعی زانو شود. خم یا صاف کردن کامل زانو برای بیمار دشوار میشود و در فعالیتهای روزمره مثل نشستن یا برخاستن اختلال ایجاد میکند.
تورم و التهاب
به دلیل التهاب بافتهای اطراف مفصل یا تجمع مایع (افیوژن مفصلی)، زانو ممکن است متورم شود. این تورم گاهی همراه با گرمی و حساسیت در لمس است.
صدای مفصل (کریپتوس)
بسیاری از بیماران هنگام حرکت زانو صدای تقتق یا ساییده شدن استخوانها را احساس میکنند. این صدا ناشی از کاهش سطح صاف غضروف و تماس مستقیم استخوانهاست.
تغییر شکل زانو
در مراحل پیشرفته، ممکن است شکل ظاهری زانو تغییر کند. انحرافهایی مانند پای پرانتزی یا پای ضربدری در اثر ساییدگی یکطرفه مفصل ایجاد میشوند و میتوانند درد و ناتوانی را تشدید کنند.
ضعف و بیثباتی مفصل
بیماران مبتلا به آرتروز اغلب احساس میکنند زانویشان قدرت کافی ندارد یا در حال “خالی کردن” است. این ضعف معمولاً به دلیل تحلیل عضلات اطراف مفصل و کاهش ثبات مکانیکی زانو رخ میدهد.
علائم آرتروز زانو معمولاً به تدریج ظاهر میشوند و با گذشت زمان شدت میگیرند. اگر این بیماری در سنین پایینتر بروز کند، میتواند زودتر فعالیتهای روزمره را مختل کند. به همین دلیل آگاهی از علائم آرتروز زانو در جوانی و شروع درمان در مراحل اولیه اهمیت زیادی دارد و میتواند از پیشرفت بیماری و ناتوانی بیشتر جلوگیری کند.
درمان آرتروز زانو
آرتروز زانو یک بیماری مزمن و پیشرونده است و درمان قطعی برای آن وجود ندارد، اما با روشهای مختلف میتوان درد و خشکی مفصل را کاهش داد، دامنه حرکتی را بهبود بخشید و کیفیت زندگی بیمار را بالا برد. درمانها به سه دسته اصلی تقسیم میشوند: تغییر سبک زندگی و درمانهای خانگی، درمانهای دارویی و فیزیوتراپی، و در نهایت درمانهای جراحی. انتخاب روش مناسب به شدت علائم، سن بیمار و میزان تخریب مفصل بستگی دارد.
۱. درمانهای خانگی و اصلاح سبک زندگی
- کنترل وزن: اضافه وزن فشار زیادی به مفصل زانو وارد میکند. کاهش حتی چند کیلو وزن میتواند بار وارده به زانو را بهطور چشمگیری کاهش دهد. این موضوع بهویژه در مراحل ابتدایی آرتروز نقش مهمی در کند کردن روند بیماری دارد.
- ورزشهای مناسب: ورزش منظم، بهویژه ورزشهای کمفشار مثل پیادهروی سبک، شنا و دوچرخهسواری ثابت، به تقویت عضلات اطراف زانو کمک میکند. عضلات قویتر باعث کاهش فشار روی مفصل و بهبود ثبات آن میشوند. در عین حال باید از ورزشهای پر فشار مثل دویدن طولانیمدت یا پریدن خودداری کرد.
- استفاده از گرما و سرما: کمپرس گرم میتواند خشکی و درد مفصل را کاهش دهد، در حالی که یخگذاری برای کنترل التهاب و تورم مفید است. بسیاری از بیماران از ترکیب این دو روش در زمانهای مختلف روز نتیجه خوبی میگیرند.
- وسایل حمایتی: استفاده از وسایل کمکی مثل عصا، کفش طبی یا زانوبند طبی میتواند فشار روی مفصل را کاهش دهد و حرکت را راحتتر کند. بهخصوص زانوبندهای طبی استاندارد با حمایت از مفصل زانو مانع از تشدید آسیب میشوند.
برای آشنایی بیشتر با راهکارهای ساده و مؤثر جهت درمان آرتروز زانو در خانه بدون جراحی میتوانید مقاله اختصاصی ما را مطالعه کنید.
۲. درمانهای دارویی و توانبخشی
داروهای مسکن و ضدالتهابی
- استامینوفن: برای دردهای خفیف تا متوسط.
- NSAIDs مانند ایبوپروفن و ناپروکسن: برای کاهش درد و التهاب.
- در موارد شدیدتر، کورتیکواستروئیدها ممکن است بهصورت خوراکی یا تزریق مستقیم به مفصل استفاده شوند.
داروهای جدیدتر
برخی بیماران از داروهایی مثل دولوکستین (ضدافسردگی با خاصیت تسکین درد مزمن) یا مکملهای غذایی مانند گلوکوزامین و کندرویتین استفاده میکنند. شواهد علمی درباره مکملها متناقض است، اما برخی افراد از آنها سود میبرند.
تزریق داخل مفصل
- تزریق کورتیکواستروئید: کاهش التهاب و درد به مدت چند هفته تا چند ماه.
- تزریق اسید هیالورونیک: بهعنوان روانکننده مفصل عمل میکند و حرکت را راحتتر میسازد.
در برخی کلینیکها، تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) یا سلولهای بنیادی نیز برای بازسازی بافتها به کار میرود، هرچند هنوز در حال بررسی علمی است.
فیزیوتراپی و کاردرمانی
- تمرینات کششی و تقویتی اختصاصی برای عضلات ران و همسترینگ.
- آموزش وضعیتهای صحیح بدن در نشستن، ایستادن و راه رفتن.
- استفاده از دستگاههایی مثل TENS یا اولتراسوند برای کاهش درد.
فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین روشهای غیرجراحی است و میتواند سرعت پیشرفت بیماری را بهطور چشمگیری کم کند. برای دریافت راهنمایی تخصصی درباره تمرینات مناسب، میتوانید از مشاوره فیزیوتراپی رایگان ما استفاده کنید.
۳. درمانهای جراحی
اگر درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند و بیمار همچنان درد و محدودیت شدید داشته باشد، جراحی گزینه بعدی خواهد بود.
آرتروسکوپی
یک جراحی کمتهاجمی است که با برشهای کوچک انجام میشود و به پزشک امکان میدهد با ابزارهای مخصوص داخل مفصل را بررسی و قطعات غضروف آسیبدیده را بردارد.
استئوتومی
در این روش، استخوان اطراف زانو برش داده میشود تا فشار از روی بخشی از مفصل که آسیب بیشتری دیده برداشته شود. این روش بیشتر برای بیماران جوانتر مناسب است.
تعویض جزئی یا کامل مفصل زانو
در موارد پیشرفته که مفصل به شدت تخریب شده است، تعویض مفصل بهترین گزینه است. در تعویض جزئی تنها بخشی از مفصل جایگزین میشود، اما در تعویض کامل کل مفصل زانو با یک پروتز مصنوعی جایگزین خواهد شد. این روش اگرچه تهاجمیتر است، اما میتواند درد شدید را بهطور کامل از بین ببرد و توان حرکتی بیمار را برگرداند.
برای آشنایی بیشتر با نحوه انجام این جراحی، مقاله عمل تعویض مفصل زانو را بخوانید. همچنین مطالعه نکات طلایی قبل از عمل تعویض مفصل زانو میتواند به شما کمک کند تا برای جراحی و دوران نقاهت آمادگی کاملتری داشته باشید.
آرتروز زانو بیماری قابل کنترل است، نه لزوماً غیرقابل درمان. از تغییرات سبک زندگی و روشهای خانگی گرفته تا دارو، فیزیوتراپی و در نهایت جراحی، طیف وسیعی از درمانها برای کمک به بیماران وجود دارد. انتخاب بهترین روش بستگی به شرایط فردی دارد و مشاوره با متخصص ارتوپدی یا فیزیوتراپیست میتواند مسیر درمانی مناسب را مشخص کند. هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال حفظ عملکرد مفصل و جلوگیری از پیشرفت بیماری بیشتر خواهد بود.
استفاده از زانوبند در آرتروز زانو
زانوبند یکی از ابزارهای ساده اما بسیار مؤثر در مدیریت آرتروز زانو است. هنگامی که غضروف زانو دچار ساییدگی میشود، مفصل به حمایت بیشتری نیاز دارد تا فشار مستقیم روی استخوانها کمتر شود. زانوبند با ایجاد فشردهسازی ملایم و حمایت مکانیکی، ثبات زانو را افزایش داده و به کاهش درد و تورم کمک میکند. همچنین استفاده از زانوبند باعث میشود بیمار بتواند فعالیتهای روزمره مثل راه رفتن، بالا رفتن از پله یا حتی ورزشهای سبک را راحتتر انجام دهد. برای کمک به انتخاب بهترین زانوبند طبی پیشنهاد میکنیم مقاله بهترین مارک زانوبند طبی را مطالعه کنید.
انواع مختلفی از زانوبند وجود دارد؛ برخی برای کاهش فشار روی ناحیه خاصی از زانو طراحی شدهاند و برخی دیگر کل مفصل را حمایت میکنند. انتخاب زانوبند مناسب باید با توجه به شدت آرتروز، سطح فعالیت و توصیه پزشک انجام شود.
زانوبند زیمکس SieMAX
یکی از عملکردهای اصلی زانوبندهای زیمکس، درمان مشکلات زانو، حمایت و ثبات مفصل زانو است. با استفاده از زانوبند زیمکس در حین فعالیتهای بدنی یا در دورههای ایستادن طولانی، میتوانید خطر فشار بیش از حد و کشیدگی بر روی زانو را کاهش دهید. جهت دریافت مشاوره رایگان فرم زیر را تکمیل کنید.
جمعبندی
آرتروز زانو یکی از شایعترین بیماریهای مفصلی است که بهتدریج باعث تخریب غضروف، درد، خشکی و محدودیت حرکتی در زانو میشود. عوامل مختلفی مانند افزایش سن، اضافه وزن، آسیبهای قبلی زانو، فعالیتهای سنگین و حتی ژنتیک میتوانند زمینهساز این بیماری باشند. علائم آن معمولاً به آرامی شروع میشوند و شامل درد مداوم، خشکی صبحگاهی، تورم، کاهش دامنه حرکتی و حتی تغییر شکل مفصل در مراحل پیشرفته است. تشخیص بهموقع و شروع درمان اهمیت زیادی دارد؛ چرا که میتواند روند پیشرفت بیماری را کند کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد.