مجله سلامت
کمردرد عصبی چیست؟ راه درمان کمردرد عصبی
وقتی درد کمر که به پا میزند و به سمت باسن، ران یا حتی ساق پا حرکت میکند، معمولاً تنها یک کشیدگی معمولی نیست، بلکه ممکن است نشانه درگیری عصبی در ستون فقرات باشد. این نوع درد که به آن «کمردرد عصبی» میگویند، به واسطه فشار یا التهاب عصبهایی که از مهرههای کمری به پاها میروند ایجاد میشود و اغلب با گزگز، بیحسی یا ضعف عضلات همراه است.
شناخت دقیق این درد و تشخیص به موقع علت آن میتواند تفاوت بزرگی میان یک درمان ساده و نیاز به مداخله تخصصی ایجاد کند. در این مقاله به زبانی ساده و کاربردی بررسی میکنیم که کمردرد عصبی چیست، چرا رخ میدهد، چگونه تشخیص داده میشود و راههای خانگی تا تخصصی برای درمان آن چیستند.
کمردرد عصبی چیست؟
کمردرد عصبی نوعی درد است که منشا آن از تحریک یا فشردگی اعصاب ناحیه کمری است، نه از عضلات یا مفاصل. این وضعیت معمولاً زمانی رخ میدهد که بیرونزدگی دیسک بینمهرهای اتفاق بیفتد یا التهاب بافتهای اطراف باعث تماس مستقیم با ریشههای عصبی شود. نتیجه این تماس، ارسال سیگنالهای درد از ستون فقرات به اندامهای تحتانی مانند باسن، ران یا ساق پا است.
درد عصبی معمولاً با گزگز، بیحسی یا احساس سوزش در پاها همراه است و میتواند به صورت تیرکشنده از کمر تا کف پا احساس شود. شدت درد ممکن است با نشستن طولانی، خم شدن، عطسه یا سرفه بیشتر شود، زیرا این حرکات فشار بیشتری به ریشههای عصبی وارد میکنند. برخلاف دردهای عضلانی که در ناحیه خاصی متمرکز هستند، درد عصبی تمایل دارد در مسیر عصب منتشر شود.
در حقیقت، کمردرد عصبی به نوعی درد انتقالی یا رادیکولار (Radicular Pain) محسوب میشود؛ یعنی منبع درد در ستون فقرات است اما احساس آن در ناحیهای دیگر (مثل پا) بروز میکند. این نوع درد اگر بهموقع درمان نشود، میتواند باعث ضعف عضلانی یا آسیب عصبی پایدار شود، بنابراین تشخیص زودهنگام آن اهمیت زیادی دارد.
برای اطلاعات بیشتر پیشنهاد میکنیم مقاله تخصصی علائم دیسک کمر در پا را نیز مطالعه کنید.
تفاوت درد مکانیکی کمر با درد عصبی
درد مکانیکی کمر معمولا ناشی از فشار یا کشیدگی عضلات، رباطها و مفاصل ستون فقرات است. این نوع درد بیشتر بهصورت موضعی در ناحیهی کمر احساس میشود، با حرکت یا فعالیت بدنی افزایش مییابد و معمولاً با استراحت و کمپرس گرم تسکین پیدا میکند. درد مکانیکی اغلب dull (کند و مبهم) است و در یک نقطه متمرکز میماند، بدون اینکه به پاها انتشار یابد.
اما در درد عصبی، مشکل اصلی مربوط به اعصاب ستون فقرات است ، معمولاً در اثر فشار دیسک بیرونزده یا تنگی کانال نخاعی. این درد ماهیتی تیز، تیرکشنده یا سوزشی دارد و از کمر به سمت باسن، ران یا ساق پا گسترش پیدا میکند. همچنین با علائمی مثل گزگز، بیحسی یا ضعف عضلات پا همراه است. حرکاتی مانند خم شدن، عطسه یا نشستن طولانی باعث تشدید درد میشوند.
بهطور خلاصه، اگر درد فقط محدود به کمر است و با استراحت بهتر میشود، احتمالاً مکانیکی است. اما اگر درد مسیر مشخصی از کمر تا پا را دنبال میکند و با علائم عصبی همراه است، منشا آن عصبی است و باید جدیتر بررسی شود.
علل شایع کمردرد عصبی
- فتق یا بیرونزدگی دیسک بینمهرهای: شایعترین علت کمردرد عصبی است. وقتی دیسک بین مهرهها پاره یا جابهجا میشود، روی ریشه عصب فشار وارد کرده و باعث درد تیرکشنده به پا میشود.
- تنگی کانال نخاعی: در این حالت، فضای عبور عصبها در ستون فقرات باریک میشود. این فشار مداوم بر اعصاب باعث درد، بیحسی و گزگز در پاها میگردد و معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال شایعتر است.
- لغزش مهره (لیستز یا اسپوندیلولیستزیس): وقتی یکی از مهرهها از جای خود روی مهرهی پایینتر سر میخورد، عصبهای کمری تحت فشار قرار میگیرند و درد عصبی ایجاد میشود.
- التهاب یا درگیری مفصل ساکروایلیاک (SI Joint): التهاب این مفصل که بین لگن و ستون فقرات قرار دارد، میتواند باعث درد در پایین کمر و انتشار آن به باسن و پشت ران شود.
- دیابت و نوروپاتی محیطی: قند خون بالا به مرور باعث آسیب به اعصاب محیطی میشود و منجر به درد سوزشی و بیحسی در پاها میگردد که گاهی با درد عصبی کمری اشتباه گرفته میشود.
- زخم یا اسکار پس از جراحی کمر: بافتهای ترمیمشده پس از جراحی ممکن است اطراف ریشه عصب چسبندگی ایجاد کنند و باعث درد عصبی ماندگار شوند.
- التهاب عصبی ناشی از عفونت یا خودایمنی: در برخی بیماریها مانند هرپس زوستر (زونا) یا التهاب عصبی خودایمنی، عصبهای کمری تحریک میشوند و درد شدید عصبی ایجاد میکنند.
وقتی علت درد، تحریک عصبی باشد، حتی فشارهای کوچک هم میتواند درد را تشدید کند. به همین دلیل خیلی از افراد از یک روش ساده خانگی برای کاهش تنش عصبی کمر استفاده میکنند. نمونه این روش را در ادامه میبینید. برای اطلاعات بیشتر روی عکس زیر کلیک کنید.
درمانهای خانگی کمردرد عصبی
در مراحل ابتدایی یا در مواردی که درد عصبی خفیف است، میتوان با چند روش ساده و ایمن درمان خانگی کمردرد، التهاب و درد را کاهش داد و از پیشرفت آسیب جلوگیری کرد. در ادامه موثرترین روشهای خانگی را مرور میکنیم:
کمپرس گرم و سرد
در دو تا سه روز اول شروع درد، استفاده از کمپرس سرد میتواند التهاب اطراف عصب را کاهش دهد. پس از آن، کمپرس گرم باعث بهبود جریان خون و آرام شدن عضلات اطراف ستون فقرات میشود. بهترین روش این است که هر بار ۱۵ تا ۲۰ دقیقه از کمپرس استفاده شود.
حرکات کششی ملایم
انجام تمرینات کششی مثل حرکت زانو به سینه (Knee to Chest) یا کشش همسترینگ، به کاهش فشار روی عصب و آزادسازی عضلات گرفته کمک میکند. این تمرینها باید بهآرامی و بدون درد شدید انجام شوند و از حرکات ناگهانی پرهیز شود. برای آموزش بیشتر حرکات ورزشی با فیلم های کوتاه، پبشنهاد میکنیم مقاله ورزش برای درمان کمردرد را مطالعه کنید.
استفاده از کمربند طبی استاندارد
یکی از موثرترین ابزارها برای کاهش درد عصبی، کمربند طبی است. این کمربند با طراحی ارگونومیک و فناوری گرمای کنترلشده، علاوه بر حمایت مکانیکی از ستون فقرات، موجب افزایش گردش خون، کاهش التهاب و تسکین دردهای عصبی میشود. استفاده روزانه از آن به ویژه در زمان فعالیت یا نشستن طولانی، به ترمیم سریعتر بافتها و کاهش فشار بر عصبها کمک میکند.
کمربند زیپاور SiePower
پایان کمردرد با کمربند طبی برقی زیپاور (SiePower) که یک نوع کمربند طبی است که برای حمایت از کمر و کاهش دردهای مربوط به مشکلات ستون فقرات طراحی شده است. این کمربند به طور خاص برای افرادی که از درد کمر رنج میبرند یا برای کسانی که فعالیتهای فیزیکی سنگین انجام میدهند مفید است. جهت دریافت مشاوره رایگان فرم زیر را تکمیل کنید.
اصلاح وضعیت بدن و نشستن صحیح
هنگام نشستن، ستون فقرات باید صاف و شانهها عقب باشند. بهتر است از صندلی دارای تکیهگاه مناسب برای کمر استفاده کنید و هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه از جا برخیزید تا جریان خون در عضلات حفظ شود.
خواب کافی و تغذیه ضدالتهاب
خواب مناسب به ترمیم بافت عصبی کمک میکند. همچنین مصرف غذاهای ضدالتهاب مانند ماهیهای چرب، سبزیجات تازه، مغزها و زردچوبه در کاهش التهاب عمومی بدن و بهبود عملکرد اعصاب موثر است. برای اطلاع از سایر مواد غذایی ضدالتهاب و موثر در درمان کمردرد پیشنهاد میکنیم مقاله برای درمان کمردرد چه بخوریم را مطالعه کنید.
پرهیز از بیحرکتی کامل
برخلاف تصور رایج، استراحت مطلق باعث سفتی عضلات و افزایش درد عصبی میشود. توصیه میشود فعالیتهای سبک روزانه مثل پیادهروی آرام حفظ شوند تا عضلات حمایتکننده کمر ضعیف نشوند.
با رعایت این روشها در کنار درمان دارویی یا فیزیوتراپی، میتوان شدت درد عصبی کمر را بهطور قابلتوجهی کاهش داد و روند بهبود را تسریع کرد.
جمعبندی
کمردرد عصبی زمانی ایجاد میشود که عصبهای ستون فقرات بهدلیل فشار دیسک، التهاب یا تنگی کانال نخاعی تحریک شوند و درد به پا انتشار یابد. این درد معمولاً با گزگز، بیحسی یا احساس تیرکشنده همراه است و اگر به موقع درمان نشود، میتواند به ضعف عضلات و آسیب عصبی منجر شود. در مراحل اولیه، رعایت نکاتی مانند استفاده از کمربند طبی زیپاور طب ماهان، انجام حرکات کششی، اصلاح وضعیت بدن و مصرف غذاهای ضدالتهاب میتواند به تسکین و بهبود درد کمک کند. در موارد مزمن یا شدید، مراجعه به پزشک برای بررسی دقیقتر و درمان تخصصی ضروری است تا از عوارض بلندمدت پیشگیری شود.
منابع:
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/trigeminal-neuralgia/diagnosis-treatment/drc-20353347
https://www.nhs.uk/conditions/trigeminal-neuralgia/treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15671-trigeminal-neuralgia-tn